دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده کشاورزي
گروه آموزشي باغباني
پاياننامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد رشته: باغباني گرايش: ميوه کاري
عنوان
تعيين بهترين زمان برداشت دو رقم زيتون روغني با توجه به خصوصيات کيفي آن ها
(Olea europea L. cv. Zard & Arbeqine)
استاد راهنما
دکتر داود هاشم آبادي
اساتيد مشاور
دکتر بهزاد کاوياني
دکتر زهرا يوسفي
نگارش
سعيده کيوانفر
تابستان 1392
باسمه تعالي
صورتجلسه دفاع
با تأييدات خداوند متعال جلسة دفاع از پاياننامه کارشناسي ارشد خانم/ آقاي در رشتة:
تحت عنوان:
با حضور استاد راهنما، استاد (استادان) مشاور و هيأت داوران در دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت در تاريخ تشکيل گرديد.
در اين جلسه، پاياننامه با موفقيت مورد دفاع قرار گرفت.
نامبرده نمرة با امتياز ( بدون احتساب نمره مقاله ) دريافت نمود.

محل امضاءنام و نامخانوادگي استاد راهنما:
محل امضاء
نام و نامخانوادگي استاد مشاور:

محل امضاء
هيأت داوران: 1-
2-

معاون پژوهشي و فناوري دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت

مدير گروه يا رئيس تحصيلات تکميلي واحد:
نام و نامخانوادگي محل امضاء

نمره حاصل از ارزشيابي مقاله/ مقالات دانشجو برابر ضوابط ( ازسقف 2نمره ) ………… محاسبه و نمره نهايي پايان نامه ( مجموع نمره دفاع و مقاله ) به عدد ………………….. به حروف ………………………………………. با درجه ……………… به تصويب رسيد.
تأييد کارشناس حوزه پژوهشي تأييد معاون پژوهشي و فناوري دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت
سپاسگزاري
سپاس بيکران خدايي را سزاست که به انسان نعمت زيستن و شوق دانستن بخشيد. حال که به لطف پروردگار نگارش اين پايان نامه را به پايان رسانده ام بر خود لازم مي دانم تا از تمام کساني که در اجراي اين تحقيق مرا ياري نموده اند تشکر و قدرداني نمايم. از خانواده عزيزم که از ابتداي تحصيل تاکنون همواره در راه پيشرفت و تعالي از هيچ کمکي دريغ ننمودند تشکر و قدرداني مي نمايم. از زحمات و راهنمايي هاي شايان استاد گرانقدر و ارجمندم جناب آقاي دکتر داود هاشم آبادي که در کليه مراحل اجراي اين پايان نامه مرا ياري نمودند و از راهنمايي هاي ارزنده شان بهره بردم کمال تشکر و قدرداني را دارم. از استاد عزيزم خانم دکتر زهرا يوسفي که مشاورت و همکاري ايشان براي اينجانب بسيار مغتنم بود و همچنين از زحمات دکتر بهزاد کاوياني استاد گرانقدرم کمال تشکر و قدرداني را دارم. سپاسگزارم از جناب آقاي دکتر محمد رمضاني ملک رودي رئيس مرکز تحقيقات زيتون رودبار به پاس ارائه نقطه نظرات ارزشمندشان. بر خود تکليف مي دانم تا از زحمات اساتيد گرانقدرم دکتر شهرام صداقت حور مدير محترم گروه باغباني، دکتر علي محمد ترکاشوند و دکتر رسول انسي نژاد تشکر و قدرداني نمايم. درپايان از تمامي دوستان عزيز خصوصا مهندس محمد زرچيني که در تمامي مراحل انجام پايان نامه همراه من بودند، مهندس فريد زرين قلم، خانم سپيده کيوان فر، مهندس معصومه حسين نژاد ميرك محله ، خانم هاجر محمدي بر سري، مهندس رضائي و مهندس نيري ( مسوولين محترم باغ زيتون سازمان اتکا منجيل)، مهندس رضا تقي نصيري، آقاي حاجي پور، مهندس رضوي، مهندس فلاح زاده (رئيس آزمايشگاه گنجه)، مهندس صديقه رستمي و مهندس فاطمه زارع دوست کمال سپاس و قدرداني را دارم.
تقديم به
پدر و مادر عزيزم
فهرست مطالب
چكيده‌أ
فصل اول: مقدمه
1-1- تاريخچه زيتون3
1-2- گياهشناسي و پراكنش اكولوژيكي زيتون4
1-3- اهميت اقتصادي6
1-4- بيان مسأله و هدف از انجام تحقيق7
فصل دوم : بررسي منابع
2-1- كيفيت روغن زيتون9
2-1-1- عوامل شيميايي تعيين‌كننده كيفيت روغن زيتون9
2-1-1-1- محتواي اسيديته آزاد9
2-1-1-2- ارزش پراكسيد9
2-1-1-3- تركيبات فنولي10
2-1-1-4- تركيبات اسيد چرب10
2-2-1- عوامل مؤثر بر كيفيت روغن ميوه زيتون10
2-2-1-1- سيستم استخراج10
2-2-1-2- روش‌هاي آماده‌سازي خمير زيتون11
2-2-1-3- سال توليد11
2-2-1-4- منطقه‌ي توليد11
2-2-1-5- مدت زمان نگهداري ميوه‌ها پس از برداشت12
2-2-1-6- رقم12
2-2-1-7- زمان برداشت (درجه رسيدگي)13
2-2- تحقيقات انجام شده در زمينه تأثير زمان برداشت بر كيفيت روغن زيتون13
فصل سوم : مواد و روش‌ها
3-1- مشخصات جغرافيايي محل انجام آزمايش17
3-2- مواد گياهي17
3-3- رقم‌هاي مورد استفاده در تحقيق17
3-3-1- رقم ‘زرد’17
3-3-2- زيتون رقم ‘آربكين’18
3-4- مراحل انجام آزمايش19
3-5- نوع طرح آزمايشي و معرفي تيمارها20
3-6-صفت مورد اندازه گيري20
3-6-1- نيروي لازم جهت جدا كردن ميوه از دم آن20
3-6-2- اسيديته21
3-6-3- عدد پراكسيد21
3-6-4- تعيين ميزان پلي فنل‌ها22
3-6-5- درصد روغن22
3-6-6- تعيين ميزان اسيد اولئيك24
3-7- تجزيه و تحليل داده‌ها24
فصل چهارم : نتايج و بحث
4-1- اسيديته26
4-2- پراكسيد29
4-3- درصد روغن31
4-4- نيروي جداسازي دم از ميوه33
4-5- ميزان پلي فنول35
4-6- ميزان اولئيك اسيد38
فهرست منابع41
فهرست جداول
جدول 1-1- توليد زيتون جهان در سال 2010 (مقصودي، 1389)7
جدول 4-1- تجزيه واريانس تأثير زمان برداشت بر اسيديته كل زيتون (”Arbequine and ‘Olea europea L. cv. ‘ Zard)26
جدول 4-2- مقايسه ميانگين‌ تأثير زمان برداشت بر خصوصيات زيتون (”Arbequine and ‘Olea europea L. cv. ‘ Zard)27
جدول 4-3- تجزيه واريانس تأثير زمان برداشت برپراکسيد زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’))30
جدول 4-4- تجزيه واريانس تأثير زمان برداشت بردرصد روغن زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequin’))32
جدول 4-5- تجزيه واريانس تأثير زمان برداشت بر نيروي جداسازي دم از ميوه زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’))34
جدول 4-6- تجزيه واريانس تأثير زمان برداشت بر پلي فنل زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’))36
جدول 4-7- تجزيه واريانس تأثير زمان برداشت براولئيک اسيد زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’))39
فهرست نمودارها/ اشکال
شکل 1-1- درخت زيتون5
شکل 1-2- ميوه زيتون5
شکل 1-3- برگ زيتون5
شکل 1-4- درصد اجزاي تشکيل دهنده ميوه زيتون6
شکل 3-1- زيتون رقم ‘زرد’18
شکل 3-2- درخت زيتون ‘زرد’18
شکل 3-3- زيتون رقم ‘آربکين’19
شکل 3-4- درخت زيتون رقم ‘آربکين’19
شکل 3-5- دستگاه روغن کشي زيتون20
شکل 3- 6- نحوه کار با دستگاه پنترومتر21
شکل 3-7- دستگاه اندازه گيري پلي فنول (اسپکتروفوتومتر)22
شکل 3-8- اندازه گيري درصد روغن ميوه زيتون رقم ‘زرد’ و ‘آربکين’23
شکل 3-9- دستگاه سوکسله24
شكل4-1- تأثير رقم بر ميزان اسيديته زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )28
شكل4-2- تأثير زمان برداشت بر ميزان اسيديته زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )28
شكل4-3-تأثير رقم بر ميزان پراکسيد زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )30
شكل4-4- تأثير زمان برداشت بر ميزان پراكسيد زيتونOlea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )………………………………………………………………………………………………………………………………………………..31
شكل4-5- تأثير رقم بر ميزان درصد روغن زيتونOlea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )32
شكل4-6- تأثير زمان برداشت بر درصد روغن زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’))33
شكل4-7- تأثير رقم بر نيروي جداسازي دم از ميوه زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )34
شكل4-8- تأثير زمان برداشت بر نيروي جداسازي دم از ميوه زيتونOlea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )35
شكل4- 9- تأثير رقم برميزان ترکيبات فنوليک زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )36
شكل4-10- تأثير زمان برداشت برميزان ترکيبات فنوليک زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )37
شكل4-11- تأثير رقم بر ميزان اولئيک اسيد زيتونOlea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’) )39
شكل4-12-تأثير زمان برداشت بر ميزان اولئيک اسيد زيتون Olea europea L. c.v. ‘Zard’ and ‘Arbequine’))40
چكيده
زيتون (L.. (Olea europea از خانواده Oleaceae است که يکي از درختان ميوه مهم در سراسر دنيا به شمار مي رود و توليد جهاني آن بالغ بر 16 ميليون تن است که کشورهاي اسپانيا، ايتاليا، يونان و ترکيه از مهمترين توليد کنندگان آن به شمار مي روند. رسيدن زيتون ها فرآيندي آهسته و طولاني است که تاًثير بسزائي بر ميزان روغن زيتون دارد. همچنين ايجاد وقفه بين برداشت و استحصال روغن زيتون باعث ايجاد شرايط نامطلوب در اين ميوه مي گردد، لذا اندازه گيري بهترين زمان برداشت بسيار حائز اهميت خواهد بود. به منظور اندازه گيري زمان برداشت و تاثير آن بر روي كيفيت روغن زيتون، آزمايش فاکتوريل با دوفاکتور: 2 رقم (‘زرد’ و ‘آربکين’) و شش زمان برداشت (3/8/91، 10/8/91، 17/8/91، 24/8/91، 1/9/91، 8/9/91) بر اساس طرح RCBD با 12 تيمار، 3 تکرار و 36 پلات آزمايشي انجام شد. شاخص هاي کيفي مثل: درصد روغن، ميزان ترکيبات فنوليک، درجه پراکسيداسيون، اولئيک اسيد، نيروي جداسازي دم از ميوه و اسيديته ارزيابي شد. بهترين زمان برداشت براي رقم زرد 17/8/91 و براي رقم آربکين 24/8/91 بود.

كلمات كليدي: زيتون، زمان برداشت درصد روغن، کيفيت ميوه.
فصل اول
مقدمه
1-1- تاريخچه زيتون
كاشت درخت زيتون1 قدمتي بسيار طولاني داشته و پيدايش آن به قرن‌ها پيش باز مي‌گردد. منشأ اصلي اين گياه کشور سوريه است اما بعضي دانشمندان مبدأ كاشت آن را يونان قديم يعني عهد فوسين‌ها2 مي‌دانند. در اغلب متون قديم از درخت زيتون به عنوان يادگار به جا مانده از تمدن‌هاي بسيار كهن ياد شده است. بين تمام اقوام و ملل، فقط آشوري‌ها و بابلي‌ها از زيتون و روغن آن شناختي نداشته‌اند حال آنكه سامي‌ها، ارمني‌ها، فومان‌ها و رومي‌ها پس از يهودي‌ها به اين درخت مقدس ارج نهاده‌اند (ميرنظامي ضيابري، 1377). اعتقاد بر اين است كه در عصر مفرغ در جزيره كِرِت (1500 تا 3000 سال قبل از ميلاد) و در جزيره قبرس (4000 سال قبل از ميلاد)، حتي در دوران باستان در آسياي صغير، كشت آن مرسوم بوده است. كشف هسته‌هاي زيتون در نقاطي از بيلبوس در لبنان (1500 تا 3000 سال قبل از ميلاد)، شاهدي بر اين ادعاست (زينانلو، 1378). در طول قرون 15 و 16، اسپانيايي‌ها كشت و كار زيتون را به مردم آمريكا معرفي كردند. هم چنين قلمه‌هاي زيتون توسط كاوشگران اسپانيايي به پرو رفت. يك قرن بعد تجارت فرآورده‌هاي زيتون موجب گرديد كه باغ‌هاي زيتون در كاليفرنيا و سپس به ساير مناطق آمريكا توسعه يابد و به همين صورت مهاجران ايتاليايي و اسپانيايي آن را به استراليا و جنوب آفريقا انتقال دادند (بروسوسِه، 1985). اين درخت در ممالكي كه به كشت و كار زيتون مبادرت مي‌ورزند جنبه تقدس داشته و در شرح افسانه‌ها از آن سخن به ميان آورده‌اند و از زمانهاي قديم توسط عده‌اي از فلاسفه و نويسندگان مورد ستايش قرار گرفته است (طباطبايي، 1374). كتابهاي مذهبي از اين درخت به عنوان درختي سودمند و قابل احترام ياد مي‌كنند. در انجيل بيش از 200 مورد به نام اين درخت اشاره شده است (استوته و مارتين، 1986). خداوند متعال در سوره‌هاي انعام، نخل، مومنون، نور، عبس و تين از درخت زيتون به عنوان يكي از نعمتهاي ارزنده خود براي بشر ياد مي‌كند و حتي به آن قسم مي‌خورد (ميرنظامي ضيابري، 1377). در حال حاضر نيز در ميادين ورزشي و جوامع بين‌المللي شاخه زيتون به عنوان سمبل جهاني صلح و دوستي شناخته مي‌شود (آرِنيلاس و همکاران، 1998). دانشمندان درخت زيتون را متعلق به دوران سوم زمين شناسي مي‌دانند. قدمت گياه زيتون در ايران به بيش از 6000 سال پيش بر مي گردد ولي كشت آن در استان‌هاي زنجان، گيلان و قزوين بر اساس اسناد و مدارك موجود سابقه 900 ساله دارد (مقصودي، 1387). در سده‌هاي اخير توليد زيتون به طور اقتصادي در نقاط مشخصي از كشور، يعني بخش‌هايي از استان گيلان (رودبار، رستم آباد، منجيل و …)، بخش‌هايي از استان زنجان (طارم) و بخش‌هايي از استان قزوين متمركز بوده است. هم اكنون با توجه به برنامه توسعه اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي كشور توسعه‌ي كاشت زيتون در مناطقي كه داراي شرايط مناسب كشت زيتون مي‌باشند، مانند استان‌هاي مازندران، گلستان، ايلام، فارس، كهكيلويه و بويراحمد، لرستان، مركزي، اصفهان و استان‌هاي ديگر مورد توجه قرار گرفته است.
1-2- گياهشناسي و پراكنش اكولوژيكي زيتون
زيتون Olea europea L.)) از گياهان دو لپه با گل‌هاي كامل از تيره زيتون سانان Oleaceae و جنس Olea است و تعداد گونه‌هاي اين خانواده هنوز كاملاً مشخص نيست (معصومي و ارزاني، 1379). زيتون از درختان ميوه مهم در سراسر دنيا به شمار مي رود و توليد جهاني آن بالغ بر 8 ميليون تن است که کشورهاي اسپانيا، ايتاليا، يونان و ترکيه از مهمترين توليد کنندگان آن به شمار مي روند (صداقت حور، 1381؛ جليلي مرندي، 1387). زيتون داراي ريشه‌هاي نسبتاً سطحي است. عمق ريشه اين گياه عمدتاً 5/1 تا 2 متر مي‌باشد و گسترش سيستم ريشه زيتون بستگي به جنس خاك دارد. در خاكهاي سبك انشعاب عرضي اين گياه تا 12 متر است. در ابتداي رشد ريشه زيتون، ابتدا يك يا دو ريشه عمودي قوي ايجاد مي‌شود و سپس ريشه‌هاي ثانويه از آن منشعب مي‌شوند. تنه درخت جوان صاف، مستقيم و مدور است ولي با افزايش سن درخت با ايجاد پايه‌هاي متوالي از اين حالت خارج شده و به شكل كلاف پيچيده كه از بهم پيوستن چندين تنه حاصل مي‌شود در مي‌آيد (اقدامي، 1381). در درختان زيتون دو نوع شاخه ديده شده است: يكي شاخه‌هاي مسن كه به اطراف گسترده مي‌شوند و داراي شكل نامنظم و پيچ و تاب خورده و خم اند و پيوسته آنها سياه و چوب پنبه‌اي است و ديگري شاخه‌هاي جوان يكساله كه داراي پوسته نقره‌اي، قطر باريك و گاهي پوشيده از نوعي مواد گردي يا مومي است و تا مدتي به صورت علفي باقي مي‌ماند و دير چوبي مي‌شود (طباطبايي، 1374)، شاخه‌هاي اصلي عموماً ساختار اسكلت بندي درخت را تشكيل مي‌دهند. شكل ظاهري درخت به رشد شاخه‌هاي فرعي بستگي دارد و چگونگي رشد آن در ارقام مختلف فرق مي‌كند(شکل 1-1) (اقدامي، 1381). گلها به رنگ سفيد شيري، داراي 4 كاسبرگ كه در دو طرف قرار گرفته و داراي چهار گلبرگ پيوسته و دو پرچم و يك مادگي يا دو برچه كه معمولاً يكي از برچه‌ها بارور مي‌شود. گل آذين آن خوشه‌اي و داراي تخمدان آزاد و دمگل کوتاه است (طباطبايي، 1374). برگهاي زيتون مانند اكثر جنسهاي ديگر تيره‌ي (Oleaceae)، به صورت ديرپا تك تك و متقابل، سر نيزه‌اي يا واژ تخم مرغي، با دمبرگ كوتاه، نوك برگ كند با حاشيه پيچيده هميشه سبز و نيمه پايا (هر برگ معمولاً 2 تا 3 سال روي درخت باقي مي‌ماند) ديده مي‌شود. رويه بالايي برگها سبز تيره و پوشيده از بافت كوتيكول ضخيم و رويه‌ي پائيني آنها تقريباً متمايل به نقره‌اي و پوشيده از كركهاي ستاره‌اي متراكم است (طباطبايي، 1374). ابعاد برگها در واريته‌هاي مختلف متفاوت است (شکل 1-3) (اقدامي، 1381). اكثر زيتون هايي كه ميوه آنها قابل خوردن است به گونه europea تعلق دارد كه سرشار از روغن و مواد غذايي پر ارزش است (طباطبايي، 1374). ميوه‌ها شفت، گوشتي، بيضوي كشيده به قطر 5/1 تا 5/2 سانتي متر داراي يك هسته و روي ساقه‌هاي يكساله تشكيل مي‌گردند (شکل 1-2). اندوكارپ دوكي شكل، خيلي سخت به دو قسمت نامساوي تقسيم مي‌شود و داراي يك بذر با آلبومن روغني است. اپي كارپ و مزوكارپ حاوي روغن بوده و بخش خوراكي ميوه زيتون را تشكيل مي‌دهند (شکل 1-2 و 1-4). درخت زيتون از هترو زيگوسيتي بالايي برخوردار است. گرچه خودگشني در باغ‌هاي زيتون معمول است ولي خود ناسازگاري بين ارقام هم قابل توجه است (اثني عشري، 1368؛ معصومي و ارزاني ، 1379 و بروسوس، 1985).
شکل 1-1- درخت زيتون
شکل 1-2- ميوه زيتون
شکل 1-3- برگ زيتون
شکل 1-4- درصد اجزاي تشکيل دهنده ميوه زيتون
1-3- اهميت اقتصادي
طبق اطلاعات منتشره توسط FAO3 كشورهاي اسپانيا، ايتاليا، تونس، سوريه و الجزاير مهمترين كشورهاي توليد كننده زيتون هستند (درويشيان، 1376). مطابق اطلاعات منتشره توسط سازمان خوار و بار جهاني (FAO) سطح زير كشت جهاني زيتون در سال 2005 برابر 7455049 هكتار است از اين مساحت بالغ بر 14513179 تن ميوه توليد مي‌شود كه 75 درصد آن در اروپا، 13 درصد در ‌آسيا، 8 درصد در آفريقا، 3 درصد در آمريكا و به ميزان كمي در اقيانوسيه قرار دارد و کشورهاي اسپانيا، ايتاليا، تونس، سوريه و الجزاير مهمترين کشورهاي توليد کننده ي زيتون هستند (درويشيان، 1376؛ نقل از جماليزاده، 1385). در ايران با توجه به طرح توسعه زيتون از سال 1379 تاكنون بيش از 70 هزار هكتار باغ زيتون جديد در مناطق مختلف كشور احداث شده است. مناطقي از استان‌هاي گلستان، خوزستان، فارس، لرستان، كرمانشاه، ايلام، سيستان و بلوچستان، كرمان، يزد، مركزي، تهران و غيره به كشت زيتون اختصاص يافته است. ضمن اينكه در استان‌هاي گيلان، زنجان و قزوين نيز سطح زير كشت زيتون توسعه يافته است (رمضاني، 1382). طبق آمار FAO امروزه سطح زير كشت بازده زيتون در ايران بالغ بر 13000 هكتار است كه 41000 تن ميوه از اين مقدار بدست مي‌‌آيد (نقل از جماليزاده، 1385). مهمترين فرآورده‌اي كه از كشت زيتون به دست مي‌آيد روغن زيتون است. حدود 93 درصد توليد جهاني زيتون منحصراً براي تهيه روغن به كارخانجات روغن كشي گسيل مي‌شود (اثني عشري، 1368). روغن زيتون بين روغن‌هاي خوراكي سيال در مقام پنجم بعد از سويا، بادام زميني، دانه كلم روغني و پنبه قرار دارد (ميرمنصوري، 1366). بيش از 11 ميليون تن زيتون به روغن تبديل مي‌شود. در حال حاضر بين 4/2 تا 5/2 ميليون تن روغن زيتون در جهان توليد مي‌شود. حدود 93 درصد از مجموع توليدات روغن زيتون در 5 كشور اروپايي حاشيه درياي مديترانه شامل ايتاليا، اسپانيا، يونان، تركيه و تونس به دست مي‌آيد. ايتاليا و اسپانيا به تنهايي حدود 8/60 درصد از روغن زيتون را در جهان توليد مي‌كنند و توليد سالانه روغن زيتون در ايران حدود هزار تن است كه از 14 هزار تن ميوه به دست مي‌‌آيد (جدول 1-1) (نقل از جماليزاده، 1385).
جدول 1-1- توليد زيتون جهان در سال 2010 (مقصودي، 1389)
تعداد كشورهاي زيتون خيز25 كشورمصرف سرانه روغن زيتون در جهان457 گرممصرف سرانه روغن زيتون در اتحاديه اروپا10 كيلوگرمتوليد روغن زيتون در جهان3200000 تنتوليد ميوه زيتون در جهان18000000 تنمتوسط عملكرد جهاني1662 كيلوگرم در هكتار
1-4- بيان مسأله و هدف از انجام تحقيق
رسيدن زيتون‌ها فرآيندي آهسته و طولاني است كه تا چند ماه طول مي‌كشد و اين پروسه تأثير بسزايي بر ميزان روغن زيتون دارد (حامدي و همكاران، 1383). همچنين ايجاد وقفه بين برداشت و استحصال روغن زيتون باعث ايجاد شرايط نامساعد و تغييرات مورفولوژيكي نامطلوب در اين ميوه مي‌گردد، لذا تعيين و تشخيص زمان برداشت مناسب بسيار حائز اهميت خواهد بود (مالك، 1385). بدين منظور تعيين زمان برداشت كه بسته به شرايط اقليمي و زراعي متفاوت است، مهم و حائز اهميت به نظر مي‌رسد (حامدي و همكاران، 1383). تعاريف متعددي از كيفيت روغن وجود دارد و شايد تعريف جهاني واحدي كه به طور مطلوبي همه حالت‌ها را بيان كند وجود نداشته باشد. در يك واژه عمومي كيفيت به صورت “تركيبي از خواص و ويژگيهاي فرآورده كه در تعيين درجه مقبوليت آن فرآورده توسط مصرف كننده اهميت دارد” تعريف مي‌شود (بارانكو و همكاران، 1994). كيفيت روغن زيتون شايد از جنبه تجاري، تغذيه‌اي و حسي4 تعريف شود (دي اُ سي ام، 1998). كيفيت روغن زيتون به ارجحيت فروش وابسته است و مبني بر آگاهي مصرف كننده از رنگ، مزه و بوي آن است كه بسته به زمان و مكان متفاوت است. بو و طعم نامناسب ممكن است موجب نامناسب شدن توليد شود (آنگروسا، 2000). از تاريخ رسيدگي زيتون به بعد هر چه در برداشت ميوه تأخير شود، بر اثر افزايش ميزان اسيديته و كاهش پلي فنل‌ها كيفيت آن تقليل مي‌يابد. همچنين در اثر كاهش رطوبت، از وزن ميوه كاسته مي‌شود. علاوه بر اين، قدرت تحمل دم ميوه‌ها نيز كاهش پيدا مي‌كند، به طوري كه بر اثر وزش كمترين بادي بر زمين مي‌ريزند (يوآن و بِرنز، 2004). هدف از انجام اين مطالعه بررسي تاثير زمان برداشت بر کيفيت ميوه و روغن زيتون ارقام ‘زرد’ و’آربيکن’ مي باشد.
فصل دوم
بررسي منابع
2-1- كيفيت روغن زيتون
2-1-1- عوامل شيميايي تعيين‌كننده كيفيت روغن زيتون
انجمن بين‌المللي روغن زيتون، (IOOC)5 ، در سال 2001 و اتحاديه‌ي اروپا (EC)6 در سال 1991، كيفيت روغن زيتون را براساس پارامترهاي محتوي اسيديته آزاد، ارزش پراكسيد، جذب در طول موج 270 و 232 نانومتر و خواص چشايي، تعريف كرده‌اند (روسل، 1986؛ بوسكو، 1996).
2-1-1-1- محتواي اسيديته آزاد
مواد چرب خوراكي، اعم از حيواني و نباتي، داراي مقدار معين و جزئي اسيد آزاد هستند ولي ممكن است در اثر عوامل فساد و هيدروليز شدن، اين مقدار از حد معين تجاوز كند. بنابراين اندازه‌گيري اسيديته روغن، وسيله‌اي است كه فساد آن را نشان مي‌دهد. اسيديته چربي و روغن‌هاي خوراكي را غالباً بر حسب اسيد اولئيك اندازه‌گيري مي‌كنند (بوسكو، 1996). انديس اسيدي، هيدروكسيد پتاسيم لازم بر حسب ميلي‌گرم براي خنثي كردن اسيدهاي چرب آزاد در يك گرم چربي كه براساس روش آزمون ارائه شده در استاندارد ملي به شماره 4178 اندازه‌گيري مي‌شود. در نمونه‌هايي كه اسيدهاي موجود در آن فقط اسيدهاي چرب است مي‌توان درصد اسيدها را با در نظر گرفتن فاكتورهاي مناسب بر حسب يكي از اسيدهاي چرب آزاد محاسبه نمود (قوامي و همكاران، 1382). اين عدد بر حسب نوع اسيد چرب غالب در روغن‌هاي مختلف بيان مي‌شود كه در روغن زيتون براساس اسيد اولئيك گزارش مي‌شود (مقصودي، 1387).
2-1-1-2- ارزش پراكسيد
ارزش پراکسيد عبارتست از مقدار موادي در نمونه كه با واژه اكسيژن فعال بيان مي‌شود و تحت شرايط آزمون مشخص شده در استاندارد 4179 يديد پتاسيم را اكسيد مي‌كند (استاندارد ملي ايران به شماره 4179). انديس پراكسيد معياري جهت سنجش ميزان اكسيداسيون روغن‌ها و چربي‌ها مي‌باشد. در اين روش، مقدار موادي كه مي‌توانند يديد پتاسيم را در شرايط آزمون، اكسيد كنند را بر حسب ميلي اكي‌والان پراكسيد در كيلوگرم نمونه چربي بدست مي آورند (قوامي و همكاران، 1382). پراكسيد محصول اوليه اكسيداسيون مواد چرب است و به طور كلي هر قدر كه درجه غيراشباعي روغن‌ها بيشتر باشد، روغن و يا ماده چرب آمادگي بيشتري براي اكسيداسيون دارا خواهد بود. وقتي كه ميزان پراكسيد به حد معيني برسد تغييرات مختلفي صورت پذيرفته و مواد فرار آلدئيدي و همچنين اسيدهاي چرب با زنجيره كوتاه ايجاد شده كه در ايجاد بو و طعم نامطلوب مواد چرب مؤثر است. بدين جهت پراكسيد ايجاد شده گرچه مستقيماً سبب بو و طعم نامطبوع مواد چرب نيست ولي معرف درجه اكسيداسيون است (بلورچي، 1355؛ معصومي و ارزاني، 1379). ايجاد پراكسيد در مراحل اوليه با كندي انجام مي‌شود و اين مرحله بر حسب نوع روغن، شرايط نگهداري آن، دما و عوامل ديگر ممكن است از چند روز تا چند ماه تغيير كند و پس از آن ايجاد پراكسيد تسريع شده و خود به عنوان كاتاليزور در تسريع اكسيداسيون روغن شركت مي‌نمايد. انديس پراكسيد نشانه كهنه شدن روغن است نبايد از حدود معين تجاوز كند. به طور كلي در اكثر روغن‌هاي خوراكي بيشينه انديس پراكسيد 10 ميلي اكي‌والان در كيلوگرم است ليكن مي‌توان تا 20 ميلي‌ اكي‌والان در كيلوگرم را قابل قبول دانست (بوسكو، 1996).
2-1-1-3- تركيبات فنولي
روغن زيتون شامل شمار زيادي تركيبات فرار و غيرفرار به طور عمده تركيبات فنولي است كه مسئول عطر و مزه خاص روغن است (سااِنز و همكاران، 1998؛ اندروز و همكاران، 2003). همچنين اين مواد به پايداري روغن كمك مي‌كنند و مصرف‌كننده را در برابر چسبندگي ديواره عروقي محافظت مي‌كند (نيكولايف و همكاران، 1998). اين تركيبات از اكسيداسيون خودبخودي روغن جلوگيري مي‌كنند و مسئول تندي و تلخي روغن هستند (سبلان پور و صادقي، 1381؛ بلتران، 2000)
2-1-1-4- تركيبات اسيد چرب
اسيدهاي چرب به ندرت به صورت آزاد در طبيعت يافت مي‌شوند و بيشتر از هيدروليز چربي‌ها توليد مي‌شوند. اين اسيدها داراي يك زنجير كربني با يك گروه كربوكسيل در انتها هستند. تعداد اتم‌هاي كربن آنها از 2 به بالاست و برخي از آنها داراي 1 تا 6 پيوند مضاعف هستند كه اسيدهاي چرب اشباع نشده ناميده مي‌شوند. اسيدهاي چرب غيراشباعي كه بيش از يك پيوند مضاعف داشته باشند را اسيدهاي چرب لازم مي‌نامند. در يك قاعده كلي اسيدهاي چرب را براساس تعداد اتم‌هاي كربن و تعداد باند دوگانه نشان مي‌دهند. براي مثال C16:0 معرف اسيد چربي است كه 16 اتم كربن دارد و باند دوگانه‌اي ندارد (دانيال زاده و زارعيان، 1363). همانند تمام روغن‌هاي گياهي روغن زيتون از بخش قابل صابوني (تري گليسريدها) و بخش غيرقابل صابوني (تركيبات ناچيز) تشكيل شده، بخش صابوني 99 درصد روغن زيتون به حساب مي‌آيد. هر چند تركيبات اسيد چرب در روغن زيتون‌هاي مختلف مي‌تواند متفاوت باشد ولي انجمن بين‌المللي روغن زيتون محدوده‌هايي به اين شرح، اسيد پالمتيك (C16:0) 20-5/7، اسيد پالميتولئيك (C16:1) 5/3- 3/0، اسيد استئاريك C18:0 5-5/0، اسيد اولئيك (C18:1) 83-55، اسيد لينولئيك (C18:2) 21-5/3 و اسيد لينولنيك ()5/1- درجه سانتي گراد براي تركيب اسيدچرب روغن زيتون در نظر گرفته است (بلورچي، 1355).
2-2-1- عوامل مؤثر بر كيفيت روغن ميوه زيتون
2-2-1-1- سيستم استخراج
جيمنو و همكاران (2002) درجه رسيدگي و سيستم استخراج را روي پارامترهاي كيفي روغن مورد ارزيابي قرار دادند. اين بررسي با استفاده از دو شاخص رسيدگي و دو سيستم استخراج متفاوت (سانتريفيوژ دو فازه و سه فازه) انجام شد. نتيجه آزمايش‌ها نشان داد روغن‌هاي استخراج شده با دو سيستم متفاوت در ميزان اسيديته آزاد، ارزش پراكسيد و جذب ماوراي بنفش، اختلاف چنداني نداشته ولي در تركيبات اسيدهاي چرب و محتوي پلي‌فنل‌ها متفاوت بودند. فنل‌ها نسبت به آلفاتوكوفرول و بتاكارتن‌ها در آب گرم محلول‌ترند بنابراين در سانتريفيوژ سه فازه كه از آب گرم استفاده شد ميزان تركيبات فنلي كاهش نشان داد (جيمنو و همكاران، 2002). طبق گزارش تورس و ميستري (2005) روش استخراج روي همه شاخصه‌هاي كيفي اندازه‌گيري شده به ويژه اسيديته آزاد تأثير معني‌داري داشت.
2-2-1-2- روش‌هاي آماده‌سازي خمير زيتون
كاپونيو و همكاران (1999) اثر دو روش مختلف آسياب كردن ميوه (آسياب سنگي و خردكن چكشي) و ورز دادن (ورز دادن در دماي 20 تا 25 درجه سانتي‌گراد به مدت 20 دقيقه و بدون ورز دادن) روي تركيبات فنولي روغن به دست آمده از دو رقم ‘اوليگارولا’ و ‘كراتينا’ را مورد ارزيابي قرار دادند. داده‌هاي به دست آمده از آزمايش‌ها نشان داد مقاومت به اكسيداسيون و ميزان تركيبات فنلي در رقم’كراتينا’7 بيش از رقم ‘اوليگارولا’8 است. همچنين استفاده از آسياب چكشي به اضافه ورز دادن نسبت به آسياب سنگي به اضافه ورز دادن خمير افزايش معني‌داري در كل فنل‌ها نشان داد. مقاومت به اكسيداسيون ارتباط معني‌داري با محتوي مواد فنولي داشت (كاپونيو و همكاران، 1999).
2-2-1-3- سال توليد
سال توليد نقش موثري در کيفيت روغن زيتون دارد. در مطالعه‌اي كه توسط سالوادور و همكاران (2003) صورت گرفت اثر 5 سال توليد متوالي (1999-1994) روي تركيبات مختلف روغن زيتون مورد بررسي قرار گرفت و گزارش گرديد كه همه پارامترهاي اندازه‌گيري شده به خصوص محتوي پلي فنل‌ها از لحاظ سال توليد اختلاف معني‌داري در سطح 1 درصد از خود نشان دادند. بنابراين آنها نتيجه‌گيري كردند كه سال توليد يك متغير بحراني است زيرا تركيبات شيميايي روغن زيتون از سالي به سال ديگر متغيرند.
2-2-1-4- منطقه‌ي توليد
سالوادور و همكاران (2003) كيفيت روغن زيتون به دست آمده از 5 ناحيه متفاوت را مورد مطالعه قرار دادند. نتايج به دست آمده نشان داد كيفيت روغن و خصوصاً تركيبات اسيدهاي چرب روغن زيتون بر حسب ناحيه توليد متفاوت است. تعدادي از پارامترهاي تعيين شده اختلاف معني‌داري در سطح 5 درصد نشان دادند. به عنوان نمونه ناحيه كاشت روي غلظت آنتي‌اكسيدان‌هاي طبيعي، فنل‌ها و توكوفرول و در نتيجه مقاومت به اكسيداسيون مؤثر است. لاوي و وودنر (1995) گزارش كردند منطقه‌ي كشت، درجه رسيدگي ميوه و همچنين شرايط نگهداري آن از دلايل افزايش اسيديته روغن زيتون و متقابلاً كاهش كيفيت آن است.
2-2-1-5- مدت زمان نگهداري ميوه‌ها پس از برداشت
مدت زمان نگهداري ميوه‌ها قبل از عمل روغن‌كشي، دليل اصلي افزايش اسيديته روغن زيتون و متقابلاً كاهش كيفيت آن است (لاوي و وودنر، 1995). كيفيت روغن در ميوه‌هايي كه به مدت 6 هفته در دماي 5 درجه سانتيگراد و همچنين ميوه‌هايي كه 2 هفته در دماي 20 درجه سانتيگراد نگهداري شده بودند داراي درجه عالي بود. در مدت زمان نگهداري ميوه‌ها قبل از روغن‌كشي ميزان مواد فنولي نسبت به زمان برداشت 25 درصد كاهش پيدا كرده بود (بن استاتي و همكاران، 1999). آگار و همكاران (1998) اثر رقم و مدت نگهداري ميوه را روي كيفيت روغن زيتون با نگهداري ميوه‌ها به مدت شش تا هشت هفته در دماي 5 درجه سانتي‌گراد مورد بررسي قرار دادند پس از روغن‌كشي و اندازه‌گيري ميزان اسيديته، ارزش پراكسيد، تركيبات اسيدهاي چرب و توكوفرول سنجيده شد و پارامترهاي اندازه‌گيري شده، كاهش كيفيت روغن زيتون را در ميوه‌هاي انبار شده نشان داد (پريرا و همكاران، 2002). اثر نگهداري ميوه‌ها در كيسه، روي كيفيت روغن زيتون مورد بررسي قرار گرفت، ميوه‌ها را در دو نوع كيسه در بسته و مشبك با وزن 12 كيلوگرم ريخته و به مدت زمان‌هاي 5، 10، 15 روز نگهداري شدند. سپس عمل روغن‌كشي انجام شده و فاكتورهاي مؤثر در كيفيت روغن و ميزان مواد فرار با روش GC-MS سنجيده شد كه تغييرات در كيسه‌هاي دربسته بارزتر بود و تفاوت معني‌داري بين دو نوع بسته‌بندي وجود داشت (كوپريونجك و همكاران، 2002).
2-2-1-6- رقم
تركيبات شيميايي روغن زيتون بسته به نوع رقم متغيرند (بروني و همكاران، 1994). آگار و همكاران ( 1998) اثر رقم روي كيفيت روغن زيتون را مورد ارزيابي قرار دادند و به اين نتيجه رسيدند كه ميزان اسيديته، ارزش پراكسيد، ضريب‌ خاموشي در دو طول موج 270 و 232 نانومتر و تركيبات اسيدهاي چرب در دو رقم ‘مانزالينا’ و ‘ميشن’ متفاوت هستند. تورس و ميستري (2005)، اثرات نوع رقم را بر روي کيفيت روغن زيتون بررسي کردند. در اين بررسي ارقام ‘مانزالينا’9، ‘آربكين’10، ‘ نواديلو’11 و ‘آسكولانا’12 در مرحله مناسب رسيدگي برداشت و پس از روغن‌كشي تجزيه‌هاي كيفي روي آنها صورت گرفت. نتايج نشان داد كه تركيبات اسيدهاي چرب بين ارقام مختلف تفاوت معني‌داري دارد، به طوريكه رقم ‘نواديلو’ بيشترين ميزان اسيد اولئيك و رقم ‘مانزالينا’ بالاترين ميزان تركيبات فنلي را دارا بود.
2-2-1-7- زمان برداشت (درجه رسيدگي)
رسيدن زيتون با افزايش اندازه ي ميوه و تغيير رنگ پوست آن از سبز به زرد و سپس به قرمز-بنفش و سرانجام به بنفش تند مشخص ميشود. يكي از بهترين و كاربردي‌ترين شاخص‌هاي ارائه شده در تخمين زمان رسيدن ميوه‌ي زيتون، شاخصي است كه انستيتو ملي تحقيقات كشاورزي اسپانيا، مركز فائن، پيشنهاد كرده است. در اين روش براساس رنگ ميوه‌ها، زمان احتمالي برداشت را مشخص مي‌سازند (صادقي، 1381).
2-2- تحقيقات انجام شده در زمينه تأثير زمان برداشت بر كيفيت روغن زيتون
زمان برداشت و شرايط نگهداري زيتون پس از برداشت از عوامل مهمي هستند كه نه تنها بر ميزان روغن بلكه بر كيفيت آن نيز تأثير بسزايي دارد. شرايط اقليمي و منطقه‌اي از عواملي هستند كه سبب شده زمان برداشت در هر منطقه متفاوت باشد (آسفي نجف آبادي و همكاران، 1389). بلوغ ميوه زيتون، در طول چندين ماه اتفاق مي‌افتد. تجمع روغن حدود 40 تا 50 روز پس از اتمام گل شروع شده و به سرعت تا زمان رسيدن ميوه ادامه مي‌يابد (بوسكو، 1996). زمان دقيق شروع بيوسنتز و افزايش روغن در زيتون بسته به مناطق زيتون كاري متفاوت است. در طول رسيدگي تغييرات شيميايي مهمي در ميوه اتفاق مي‌افتد كه وابسته به سنتز مواد آلي خصوصاً تري گليسريدها و ديگر فعاليت‌هاي آنزيمي است (بوسكو، 1996؛ دوران، 1990). جهت توليد روغني با كيفيت بالا لازم است كه روغن از ميوه‌هاي سالم با بهترين درجه رسيدگي استخراج شود (بوسچله و همكاران، 1994؛ پاتومي و همكاران، 2002). زماني كه ميوه رسيده شود حاوي کليه مواد غذايي لازم و حياتي و چربي‌ها و مواد آلي است. اين زمان، بهترين زمان چيدن ميوه از درخت است. از آن زمان به بعد هر چه در برداشت ميوه كوتاهي شود عوامل اكسيد كننده روغن زيتون نيز افزايش يافته و در ضمن ميزان اسيدهاي چرب آزاد در ميوه زيتون افزايش مي‌يابد كه از يك طرف منجر به كاهش كيفيت روغن زيتون گشته و از طرف ديگر ميزان پراكسيد در روغن زيتون افزايش مي‌يابد (ميرنظامي ضيابري، 1377). مقدار زياد رطوبت در ميوه ي زيتون، محيط مناسبي براي عمل آنزيم و ميكروارگانيسم‌ها است. با بررسي ميكروفلورهاي طبيعي زيتون، 130 نمونه كپك، مخمر و باكتري جدا كردند كه 70 درصد آنها داراي خاصيت ليپوليزي بودند، بنابراين تأخير در برداشت سبب مي‌شود فعاليت‌هاي ليپوليزي با سرعت بيشتري انجام شود و در نتيجه تغييرات اسيديته با شدت بيشتري صورت گيرد (كريستاكيس، 1984). با پيشرفت رسيدگي ميوه زيتون از مقدار اسيد اولئيك كاسته و بر مقدار اسيد لينولئيك افزوده مي‌شود. همچنين با افزايش درجه رسيدگي مقدار مواد معطر و فنولي كم شده در نتيجه كيفيت خوراكي روغن كاهش مي‌يابد. مقدار ماده خشك تا پايان رسيدگي افزايش تدريجي دارد. در حالي كه مقدار روغن پس از رسيدن به حداكثر خود در حد ثابتي باقي مي‌ماند (راد و استورسي، 1995). اثرات رسيدگي ميوه بر كيفيت و كميت روغن زيتون استحصالي بر روي ارقام غالب منطقه‌اي در اسپانيا تحت نام‌هاي ,آربكين،، ,پمين،13، ,رديال،14 ,ويلالنگا،15 و ,بلانكوتا،16 در چهار مرحله بررسي شدند و رنگ پوست آنها جمع‌آوري و مقدار كل روغن، اسيديته روغن استخراجي و سفتي ميوه و برخي پارامترهاي ديگر اندازه‌گيري شدند. براساس نتايج بدست آمده نيمه دوم دسامبر (دي ماه) مناسب‌ترين زمان برداشت معرفي شد (گارسيا و همكاران، 1996). در طول رسيدگي ميوه ي زيتون اسيد لينولئيك و ميزان روغن افزايش مي‌يابد همچنين ميزان اسيد پالمتيك و اسيد اولئيك تغيير مي‌كند و با پيشرفت رسيدگي ميزان پلي فنلها كاهش مي‌يابد (گوتيرز و همكاران، 1999). طبق ارزيابي‌هاي انجام گرفته بر تأثير رسيدگي ميوه روي كيفيت و كميت روغن زيتون رقم ,كورونيكبرا،17 براساس شاخص رسيدگي حاصل از رنگ پوست ميوه‌ها به شاخص‌هاي متفاوت رسيدگي تقسيم‌بندي شدند. اسيديته آزاد و اسيد لينولئيك روند افزايش داشتند، بهترين مرحله برداشت براي دستيابي به روغني با كيفيت بالا در رقم ,كورونيكبرا، در شاخص رسيدگي بالاتر از 3 و كمتر از 4 تا 5/4 است در حاليكه تنها 25 درصد از روغن‌هاي تجاري در شاخص مناسب رسيدگي برداشت مي‌شود (سالوادور و همكاران، 2001). به طور كلي ميزان آنتي‌اكسيدان‌ها و عوامل وابسته‌، با رسيدگي كاهش مي‌يابد. اگرچه در كل، محتوي توكوفرول‌ها در طول رسيدگي ميوه كاهش يافت اما ميزان آلفاتوكوفرول افزايش نشان داد (جيمنو و همكاران، 2002). اثر زمان و نحوه‌ي برداشت ارقام زيتون در مناطق گيلان نشان داد چنانچه زيتون با دست چيده شود ميزان اسيديته 33/1 بر حسب اسيد اولئيك است و چنانچه با چوب برداشت شود اسيديته آن به 92/1 درصد مي‌رسد. همچنين در تيمار زمان برداشت به فاصله دو هفته مشخص گرديد، ميزان روغن ميوه‌هايي كه ديرتر برداشت شده بودند بيشتر است و زمان مناسب برداشت را در ارقام منطقه‌ي رودبار و منجيل گيلان، اواسط آبان ماه معرفي كردند (ميرنظامي و رباني، 1376). در تحقيقي اثر زمان برداشت روي ارقام غالب منطقه‌ي گرگان (‘ميشن’18،’بليدي’19 و ‘روغني’20) و تأثير آن بر كميت و كيفيت روغن استحصالي مورد بررسي قرار گرفت كه بررسي‌ها نشان داد با پيشرفت رسيدگي در هر سه رقم، ميزان روغن در ماده تر و خشك، درصد ماده خشك و ميزان اسيديته افزايش نشان داد. با توجه به تغييرات درصد روغن و اسيديته، بهترين زمان برداشت در ارقام مذكور اول آذرماه ذكر شد (محمد زاده و فخرالدين، 1383). کريستاکيس (1998) دريافت که زمان برداشت مناسب زيتون براي توليد روغن، زمان رسيدگي ايده‌آل آن است. در اين زمان مقدار و كيفيت روغن در بالاترين سطح خود مي‌باشد. درويشيان (1376) معتقد است که از زمان رسيدگي زيتون به بعد هر چه در برداشت ميوه تأخير صورت گيرد، بر اثر افزايش ميزان اسيديته، كيفيت آن تقليل مي‌يابد. همچنين در اثر كاهش رطوبت، از وزن ميوه كاسته مي‌شود. علاوه بر اين، قدرت تحمل دم ميوه‌ها نيز كاهش پيدا كرده به طوريكه بر اثر وزش كمترين بادي بر زمين مي‌ريزند. اگر ميوه‌ي زيتون زودتر از موعد مقرر برداشت شود، ميزان روغن آن كمتر، ترشي آن پايين‌تر، رنگ آن سبزتر و طعم آن بدمزه خواهد بود (مقصودي، 1387).
فصل سوم
مواد و روش‌ها
3-1- مشخصات جغرافيايي محل انجام آزمايش
اين مطالعه در آبان ماه 1391 در ايستگاه تحقيقات زيتون شهرستان رودبار واقع در جنوب استان گيلان با طول شرقي



قیمت: تومان


پاسخ دهید