دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشكده علوم انساني
گروه آموزشي جغرا فيا
پايان نامه تحصيلي براي دريافت درجه كارشناسي ارشد
رشته جغرافياي طبيعي گرايش اقليم شناسي در برنامه ريزي محيطي
عنوان:
بررسي رابطه بين پراکندگي جغرافيايي بيماري ام اس و عناصر اقليمي دراستان گيلان
استاد راهنما:
دكتر پرويز رضايي
نگارش:
رخساره گل محمدي
نيمسال تحصيلي
تابستان 1393

بسمه تعالي
“تعهد نامه اصالت رساله يا پايان نامه”
اينجانب. . . . رخساره گل محمدي. . . . . . دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته/ دکتري حرفه اي/ دکتري تخصصي در رشته. . :. . . جغرافياي طبيعي-اقليم شناسي در برنامه ريزي محيطي. . . . . که در تاريخ. . 26/6/1393. . . . . . . . . . از پايان نامه/ رساله خود
تحت عنوان: بررسي رابطه بين پراکنگي جغرافيايي بيماري ام اس و عناصر اقليمي در استان گيلان.
با کسب نمره. . . 18. و درجه بسيار خوب دفاع نموده ام، بدينوسيله متعهد مي شوم:
1)اين پايان نامه/ رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران( اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و. . . . ) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
2)اين پايان نامه/ رساله قبلا براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي (هم سطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و. . . از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4)چنانچه در هر مقطعي زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت. /

نام و نام خانوادگي:رخساره گل محمدي
تاريخ و امضاء
نشاني:رشت-فلکه گاز-کيلومتر3 جاده لاکان-پل طالشان-مجتمع آموزشي امام خميني (ره) صندوق پستي 3516-41335 تلفن: 4223308 و 4-4222153
تقدير و تشکر
با تشکر فراوان از جناب آقاي دکتر رضايي استاد راهنماي محترم، گرانقدر و فرهيخته
و تشکر فراوان از داوران محترم سرکار خانم دکتر بيگدلي و جناب آقاي دکتر رمضاني که بدون لطف و راهنمايي اين بزرگواران امکان به اتمام رساندن اين پايان نامه برايم دشوار بود.
تقديم به
پدر سفر کرده ام که روحش آرام بخش زندگيم است
مادر عزيزم به پاس سالها از خود گذشتگي
همسر مهربانم به پاس همراهي هاي صادقانه اش
و فرزندانم
ريحانه مونس لحظه هايم
رضوانه روشني چشم هايم
فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکيده1
مقدمه2
فصل اول – کليات تحقيق
1-1. بيان مسئله4
1-2. پرسش اصلي تحقيق(مسائله تحقيق)5
1-3. اهداف تحقيق5
1-4. فرضيه5
1-5. هدف كاربردي 5
1-6. جنبه نوآوري5
1-7. نوع روش تحقيق6
1-7-1. روش گردآوري اطلاعات6
1-7-2. ابزار گردآوري اطلاعات6
1-7-3. روش تجزيه و تحليل اطلاعات6
1-8. محدوديت ها و موانع تحقيق6
1-9. روش انجام تحقيق7
فصل دوم – ادبيات تحقيق
2-1. تعريف MS 9
2-2. رابطه عرض جغرافيايي با بيماري MS9
2-3. عناصر و عاملهاي اقليمي 9
2-4. تابش آفتاب10
2-4-1. تابش خورشيدي -آفتاب10
2-4-2. عوامل موثر در تابش خورشيدي 10
2-4-3. مقدار انرژي تابش خورشيدي10
فهرست مطالب
عنوانصفحه
2-4-4. فاصله خورشيد تا زمين11
2-4-5. ارتفاع خورشيد11
2-5. عوامل موثر در دما11
2-6. دماي هوا11
2-7. رطوبت12
2-7-1. رطوبت هوا12
2-8. سوابق تحقيق12
2-8-1. سوابق تحقيق در ايران13
2-8-2. سوابق تحقيق در جهان15
2-8-3. پيشينه تحقيق در محدوده مطالعاتي17
فصل سوم – روش اجراي تحقيق
3-1. موقعيت جغرافيايي استان گيلان19
3-2. داده هاي تحقيق21
3-3. روش اجراي تحقيق21
3-4. نحوه انجام کار22
3-4-1. مرحله اول22
3-4-2. مرحله دوم23
3-4-3. مرحله سوم23
فصل چهارم – تجزيه و تحليل داده ها و يافته هاي تحقيق
4-1. انواع MS 25
4-2-1. عوامل ژنتيکي25
4-2-2. عوامل محيطي25
4-3. چه کساني به MS مبتلا مي شوند26
4-4. علائم MS26
فهرست مطالب
عنوانصفحه
4-5. برخي از علائم مشترک27
4-6. نور خورشيد و ويتامينD27
4-7. معرض نور خورشيد در دوران کودکي27
4-8. رابطه کشاورزان با شيوع بيماري MS28
4-9. بررسي انواع بيماري ها در سطح استان28
4-10. بررسي اقليمي29
4-11. تحليل داده هاي تحقيق34
4-11-1. جنسيت34
4-11-2. محل تولد34
4-11-3. محل زندگي35
4-11-5. تاهل36
4-11-6. سن36
4-11-7. سطح سواد37
4-11-8. رشته تحصيلي38
4-11-9. وضعيت اشتغال38
4-11-10. مدت زمان دوره بيماري39
4-11-11. تاثير بيماري بر روي زندگي شخص40
4-11-12. ارتباط بيماري با فصل بهار40
4-11-13. ارتباط بيماري با فصل تابستان43
4-11-14. ارتباط بيماري با فصل پاييز45
شکل شماره 4-4. پهنه بندي ارتباط بيماران با فصل پاييز46
4-11-15. ارتباط بيماري با فصل زمستان47
4-11-16. ارتباط بيماري با گرما49
4-11-17. ارتباط بيماري با سرما51
4-11-18. ارتباط بيماري با رطوبت هوا53
فهرست مطالب
عنوانصفحه
4-11-19. ارتباط بيماري با باد55
4-11-20. ارتباط بيماري با تابش نور خورشيد57
4-12. بررسي بيماران MS بر اساس جنسيت زن59
4-13. بررسي بيماران MS بر اساس جنسيت مرد61
4-14. پهنه بندي جمعيت بيماران در سطح استان63
4-15. ضريب همبستگي عناصر اقليمي با بيماري65
فصل پنجم – بحث، نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1. بحث69
5-2. نتيجه گيري70
شکل 5-1. همپوشاني عناصر اقليمي استان گيلان71
5-2-1. تفسير نقشه72
5-3. آزمون فرضيات72
5-4. پيشنهادات72
منابع و ماخذ73
پرسشنامه75
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول شماره 3-1. مشخصات ايستگاههاي سينوپتيک محدوده مورد مطالعه21
جدول شماره 4-1. تعداد بيماران زن و مرد و مجموع آنها در سطح استان گيلان63
جدول شماره 4-2. رابطه بيماري با رطوبت هوا65
جدول شماره 4-3. رابطه بيماري با باد66
جدول شماره 4-4. رابطه بيماري با تابش نور خورشيد67
فهرست نمودارها
عنوانصفحه
نمودار شماره 3-1. تعدا بيماران MS در سطح استان به تفکيک جنسيت23
نمودار شماره 4-1. حداقل دما ايستگاههاي سينوپتيک منطقه طي دوره آماري 1391- 137129
نمودار شماره 4-2. حداکثر دما ايستگاههاي سينوپتيک منطقه طي دوره آماري 1391- 137130
نمودار شماره4-3. درجه حرارت ايستگاههاي سينوپتيک منطقه طي دوره آماري1391-137131
نمودار شماره 4-4. بارندگي ايستگاههاي سينوپتيک منطقه طي دوره آماري 1391- 137131
نمودار شماره4-5. رطوبت نسبي ايستگاههاي سينوپتيک منطقه طي دوره آماري1391-137132
نمودار شماره 4-6. باد ايستگاههاي سينوپتيک منطقه طي دوره آماري 1391- 137133
نمودار شماره4-7. ساعات آفتابي ايستگاههاي سينوپتيک منطقه طي دوره آماري1391-137133
نمودار شماره 4-8. جنسيت بيماران MS34
نمودار شماره 4-9. محل تولد بيماران MS35
نمودار شماره 4-10. محل زندگي بيماران MS35
نمودار شماره 4-11. تاهل بيماران MS36
نمودار شماره 4-12. سن بيماران MS37
نمودار شماره 4-13. سطح سواد بيماران MS37
نمودار شماره 4-14. رشته تحصيلي بيماران MS38
نمودار شماره 4-15. وضعيت اشتغال بيماران MS39
نمودار شماره 4-16. مدت زمان دوره بيماري بيماران MS39
نمودار شماره 4-17. تاثير بيماري بر روي زندگي شخص بيماران MS40
نمودار شماره 4-18. ارتباط بيماري با فصل بهار بيماران MS41
نمودار شماره 4-19. ارتباط بيماري با فصل تابستان بيماران MS43
نمودار شماره 4-20. ارتباط بيماري با فصل پاييز بيماران MS45
نمودار شماره 4-21. ارتباط بيماري با فصل زمستان بيماران MS47
نمودار شماره 4-22. ارتباط بيماري با گرما بيماران MS49
نمودار شماره 4-23. ارتباط بيماري با سرما بيماران MS51
نمودار شماره 4-24. ارتباط بيماري با رطوبت هوا بيماران MS53
فهرست نمودارها
عنوانصفحه
نمودار شماره 4-25. ارتباط بيماري با باد بيماران MS55
نمودار شماره 4-26. ارتباط بيماري با تابش نور خورشيد بيماران MS57
نمودار شماره 4-27. رابطه بيماري با رطوبت هوا65
نمودار شماره 4-28. رابطه بيماري با باد66
نمودار شماره 4-29. رابطه بيماري با تابش نور خورشيد67
فهرست اشکال
عنوانصفحه
شکل شماره 3-1. موقعيت استان گيلان در کشور20
شکل شماره 4-1. نحوه گسترش بيماري MS در توده بدن26
شکل شماره 4-2. پهنه بندي ارتباط بيماران با فصل بهار42
شکل شماره 4-3. پهنه بندي ارتباط بيماران با فصل تابستان44
شکل شماره 4-5. پهنه بندي ارتباط بيماران با فصل زمستان48
شکل 4-6. پهنه بندي ارتباط بيماران با فصل گرما50
شکل شماره 4-7. پهنه بندي ارتباط بيماران با فصل سرما52
شکل شماره 4-8. پهنه بندي ارتباط بيماران با رطوبت هوا54
شکل شماره 4-9. پهنه بندي ارتباط بيماران با باد56
شکل شماره 4-10. پهنه بندي ارتباط بيماران با تابش نور خورشيد58
شکل 4-11. پهنه بندي تعداد بيماران زن در سطح استان60
شکل شماره 4- 12. پهنه بندي تعداد بيماران مرد در سطح استان62
شکل شماره 4-13. پهنه بندي پراکندگي جمعيت بيماران در سطح استان64
چکيده
يكياز بيماريهاي قرن حاضر كه متاسفانه، جوانان خصوصاً دختران و زنان جوان به آن مبتلا ميشوند بيماري (MS)‌ ميباشد كه هنوز از نظر پزشكان متخصص دنيا علت آن مشخص نيست و متاسفانه نظريات گوناگوني را عنوان ميكنند كه پايه و اساس علمي درستي ندارد.
اين بيماري را اتوايميون يا ويروسي مينامند و دليل قانع كنندهاي هم براي آن ندارند و جالبتر اينكه ويروسي بودن اين بيماري را يكي از دلائل ميدانند در حاليكه هنوز براي خودشان هم اثبات نشده است ولي اينترفرون درماني را شروع ميكنند و هزينه گزافي را به بيمار درمانده تحميل ميكنند.
هدف از تحقيق حاضر شناخت ارتباط بين عناصر اقليمي دما، تابش و رطوبت با بيماري MS در سطح شهرستانهاي استان گيلان است. دادههاي تحقيق بر اساس پرسشنامه تنظيم شده، اطلاعات حاصل از مراکز درماني مربوطه و ايستگاههاي هواشناسي استان بدست آمده است. روش تحليل دادهها به صورت توصيفي و با استفاده از نرم افزار SPSS و جهت تهيه نقشه پراکندگي بيماريها و عناصر اقليمي از نرم افزار GIS کمک گرفته شده است.
نتايج حاصل از تحقيق نشان مي دهد که در منطقه مورد مطالعه بيماري در هر نقطه پراکنده شده و نتيجه آمار نشان دهنده اين بوده که بيماري در زنان بيشترين گسترش را داشته و بر اساس نقشه هاي پهنه بندي عناصر اقليمي و همپوشاني عناصر نقش عنصر اقليمي نور خورشيد نسبت به عناصر ديگر نقش مهمتري داشته و اگر از دوران کودکي از تابش نور خورشيدي به درستي استفاده گردد در دوران بزرگسالي فرد کمتر دچار بيماري MS قرار مي گيرد.
واژگان کليدي: بيماري، عناصر اقليمي، پراکندگي بيماري، استان گيلان
مقدمه
زندگي افراد مبتلا به مولتيپل اسکلروزيس همواره چالش برانگيز بوده است. ام اس شايع‎ترين ناتواني عصبي- حسي پيشرونده در بالغين جوان است که با ميلين زدايي سيستم عصبي مرکزي مشخص مي شود.
اين بيماري مزمن و خود ايمني با انواعي از علائم و نشانه ها و دوره هاي غير قابل پيش بيني نظير اختلال در هماهنگي و تعادل بدن، گرفتگي عضلات، خستگي و. . . مشخص مي شود. در حال حاضر بيش از 5/2 ميليون نفر در سراسر جهان و بيش از 500 هزار نفر در امريکا به بيماري ام اس مبتلا هستند. در ايران طبق گزارش انجمن ام اس ايران در سال 89 نزديک به 50 هزار بيمار مبتلا به ام اس وجود دارد. اين بيماري زنان را 3-2 برابر بيشتر از مردان درگير نموده و سن شايع بروز آن 30-20 سالگي است. بنابراين به نظر مي رسد که زنان سنين باروري آسيب پذيرترين افراد در برابر اين بيماري باشند.
بيماران مبتلا به ام اس از کيفيت زندگي پايين تري نسبت به افراد سالم برخوردارند (Tepavcevic,2008)
آگاهي از انتشار جغرافيايي بيماريها براي برنامه ريزيهاي بهداشتي هر کشور لازم است تا مسئولين از موقعيت هر بيماري در کل جهان و مناطق مختلف کشور با خبر گردند و تدابير بهداشتي لازم براي ساکنين مناطق را در سياستگذاري هاي بهداشتي خود بگنجانند.
جغرافياي پزشکي که به آن جغرافياي سلامت نيز اطلاق مي شود، پهنه اي جديد و مهم از تحقيقات سلامت است که پيوندي بين جغرافيا و جنبه هاي جغرافيايي سلامت مي باشد. جغرافيايي پزشکي سلامت، اثرات محل و آب و هوا را بر روي سلامتي انسان ها مطالعه مي کند و هدف آن درک عوامل و متغيرهايي است که بر سلامت جمعيت و افراد تاثير گذار مي باشد.
از آن جا که انسان همواره در تماس مستقيم با محيط آب و هوايي است و اين امر سبب مي شود که شيوه واکنش او در محيط جوي از لحاظ ارگانيسم مورد توجه قرار گيرد. از طرف ديگر روند روبه رشد تغييرات آب و هوايي و بالا رفتن دماي زمين، ممکن است باعث شود برخي بيماريها را در نواحي جغرافيايي تحت اثرشان، تغيير دهد. در واقع شرايط اقليمي و موانع طبيعي نظير اقيانوسها، از يک طرف و وابستگي بعضي از عوامل عفونت زا به ناقلين و مخازن خاص، از طرف ديگر باعث محدود شدن بعضي از بيماريها به مناطق خاصي از کره زمين گرديده است.
1-1. بيان مسئله
بدن هر يک از انسانها شبيه يک شهر است، هر يک از سلولهايي که بدن ما را مي سازند به مثابه يکي از شهروندان اين شهرهستندکه وظيفه مشخصي دارند، نيروگاه برق و سيم کشي برق اين شهر چيزي نيست جز سيستم اعصاب مرکزي که شامل مغز و نخاع مي باشد، به کمک رشته هاي ظريف اعصاب که تمام اجزاي بدن را به مغز و نخاع ارتباط ميدهند در واقع سيم کشي ارتباطي بدن ماست.
درون اين سيم کشي ها هم جريان برق جاري است، البته با شدتي بسيار ضعيفتر از آنکه ما را دچار برق گرفتگي کند، رشته عصبي درست مانند يک سيم برق بوسيله يک ماده پوششي محافظت مي شود.
اين ماده پوششي که ميلين نام دارد فقط يک عايق يا حفاظ براي خود رشته نيست بلکه کمک مي کند پيام الکتريکي با سرعتي چندين برابر منتقل شود همين ميلين يکي از بازيگران اصلي MS است. در بدن ما وقتي که به دلايلي گلبولهاي سفيد اشتباها به ميلين به جاي يک عامل بيگانه حمله کردند بيماري MS آغاز مي‎شود.
اين بيماري سيستم اعصاب مرکزي را در قسمت هاي مختلف درگير مي کند به نحوي که ميلين پوشش رشته هاي عصبي مورد حمله گلبول هاي سفيد بدن فرد قرار مي گيرد.
بررسي محققان نشان داده پنج عامل در بروز اين بيماري موثر است که عبارتند از:ژنتيک، پراکندگي جغرافيايي و محيط(نظير آلاينده هاي زندگي شهر نشيني)، استرس، عوامل ايمونولوژيکي، ميکربهاو ويروسها.
تحقيقات نشان داده با دور شدن از خط استوا اين بيماري شيوع بيشتري پيدا مي کند به نحوي که در مناطق سرد خيز با در صد بيشتري از بيماري روبه رو مي شويم. يکي از دلايل اين مسئله را کمبود ويتامين D در مناطق سرد خيز ذکر مي کنند، مثلادر شمال اروپا MS شايع تر از جنوب اروپااست، به دليل آنکه در اين نواحي نور آفتاب کمتر است و کمبود ويتامين D شايعتر است، در کشورهاي آسيايي نظير ژاپن، هند و خاور دور بروز MS کمتر بوده و بر عکس در ايران رو به افزايش است.
بيماري مولتيپل اسکلروزMS ) (شايع ترين بيماري ناتوان کننده عصبي مي باشد. بررسي توزيع جغرافيايي بيماري مولتيپل اسکلروز و بروز بيماري در بخش هاي مختلف دنيا متفاوت است که به سه منطقه1)با شيوع کم، 2)با شيوع متوسط، 3)با شيوع بالا طبقه بندي شده است. در مطالعه توسط Mohamad Abedini و همکارانش در سال 2008 درمازندران انجام شد، شيوع بيماريMS در ايران جزء مناطق با شيوع متوسط
(Medium prevalence ) برابر با 1/20 در هر 100000نفر گزارش شده است. با توجه به افزايش شيوع بيماري Ms در ايران طبق مطالعات اخير، گرفتاري طيف سني جوان به اين بيماري ناتوان کننده سيستم عصبي مرکزي و متحمل شدن بار اقتصادي و رواني زياد بر بيماران مبتلا (با توجه به سير پيشرونده و ناتوان کننده بيماري)و همچنين صرف هزينه هاي بالا جهت اقدامات درماني و باز تواني در اين بيماران، بررسي عوامل خطر قابل پيشگيري حائز اهميت مي باشد(عزيزي و همکاران، 1383، ص18).
1-2. پرسش اصلي تحقيق(مسائله تحقيق)
کدام عنصر اقليمي بر روي بيماري ام اس تاثير بيشتر دارد ؟
1-3. اهداف تحقيق
-بررسي وضعيت بيماري ام اس در استان گيلان
-بررسي عناصر اقليمي موثر بر بيماري
-ارائه راهکارهايي جهت جلوگيري از بيماري
1-4. فرضيه
-به نظر مي رسد عناصر اقليمي بر بيماري ام اس تاثير دارند.
-از بين عناصر اقليمي تابش و دما و رطوبت بر بيماري تاثير گذار است.
1-5. هدف كاربردي
هدف تحقيق پيدا کردن رابطه عناصر اقليمي و پراکندگي جغرافيايي بيماري ام اس در سطح استان گيلان بوده که پس از بررسي هاي انجام شده اين پژوهش مي تواند در مراکز تحقيقات ام اس، انجمن بيماران ام اس، مبتلايان به بيماري ام اس و دانشگاه هاي علوم پزشکي مورد استفاده و بررسي قرار گيرد.
1-6. جنبه نوآوري
در رابطه با تأثير اقليم بر روي سلامت و بيماري مطالعات متعددي صورت گرفته است. اما تا کنون در خصوص تأثير عناصر اقليمي بر روي بيماري ام اس مطالعاتي انجام نگرفته و اين تحقيق براي اولين بار است که در اين خصوص صورت مي‎گيرد.
1-7. نوع روش تحقيق
در اين تحقيق از زوش توصيفي تحليلي و با رويکرد ذيل انجام گرفته است اين پژوهش تاثير اقليمي بر روي بيماري MS بوده. دليل اصلي انتخاب اين روش شناسي عناصر اقليمي و بيشترين تاثيري را که عنصر بر روي بيماري مي گذارد مي خواهيم بررسي کنيم.
1-7-1. روش گردآوري اطلاعات
هر يک از روشهاي گردآوري اطلاعات ابزار مخصوص خود را دارد. لذا در اين تحقيق به صورت کتابخانه‎اي، اسنادي و مراجعه به سايتهاي کامپيوتري و استفاده از نقشه هاي پهنه ندي و همپوشاني جهت شناسايي تاثير عناصر اقليمي از مهمترين ابزار تحقيق مي باشد.
1-7-2. ابزار گردآوري اطلاعات
ابزار گردآوري اطلاعات (فيش، جدول، نمونه‌برداري، و بانكهاي اطلاعاتي و شبكه‌هاي كامپيوتري و ماهواره‌اي )
1-7-3. روش تجزيه و تحليل اطلاعات
براي تجزيه وتحليل اطلاعات از نرم افزار SPSS استفاده شده و براي تهيه نقشه هاي پهنه بندي و همپوشاني از نرم افزار GIS استفاده کرديم که در رابطه با تحقيق مورد نظر از روشهاي توصيفي وتحليلي استفاده مي شود.
1-8. محدوديت ها و موانع تحقيق
با توجه به اينکه اين موضوع براي اولين بار در سطح کشور و استان کار شده است؛ داراي محدوديتهايي بوده که پژوهشگر را با مشکل مواجه مي کند که به برخي از آنها اشاره مي کنيم:
1- وجود اطلاعات کم در مورد بيماري MS در ارتباط با عناصر اقليمي.
2-نبود آمار دقيق و جزء به جزء در مورد بيماران.
2- نداشتن اطلاعات دقيق بيماران در ارتباط با تاثير اقليم بر روي بيماري.
1-9. روش انجام تحقيق
با توجه که اطلاعات اندک بوده و بيشتر تحققيات انجام شده تاثيرات اقليمي در مورد بيماري هاي ديگر به غير از MS بوده تنها روش براي رسيدن به اهداف تحقيق تهيه پرسشنامه و نقشه هاي GIS در سطح استان بوده. که پس از خروجي گرفتن از نقشه در ارتباط با عناصر اقليمي تاثير هر عنصر را در سطح استان بررسي کرده و در نهايت به همپوشاني عناصر اقليمي پرداخته تا بتوانيم تاثير مهمترين را بر منطقه مورد نظر بررسي کنيم.
فصل دوم
2-1. تعريف MS
اين بيماري مختص اعصاب مركزي بوده ( مغز و نخاع ) و ايجاد لكه هاي سفيد يا پلاكهاي متعددي در مغز مي كند.

2-2. رابطه عرض جغرافيايي با بيماري MS
عوامل جغرافيايي – بروز و شيوع ام اس از لحاظ جغرافيايي متفاوت است. مناطقي با فراواني بالا در جهان (با شيوع 60 نفر در هر 100000 نفر يا بيشتر) شامل تمام اروپا (از جمله روسيه)، جنوب کانادا، ايالات متحده شمالي، زلاند نو و جنوب شرقي استراليا مي باشد. در بسياري از اين مناطق شيوع بيش از 100نفر در هر 100000 نفر است ; بالاترين ميزان گزارش شده 300 نفر در هر 100000 در جزاير Orkney است. در ايالات متحده آمريکا، شيوع 100 نفر در هر 100000 نفر (0. 1 درصد) براي تعداد 250000 فرد مبتلا به ام اس است. اين ناسازگاري جغرافيايي ممکن است تا حدي بر اساس اختلافات نژادي، جمعيتهاي سفيد پوست توضيح داده شود، به ويژه افرادي ازاروپاي شمالي به نظر مي رسند که مستعدترين افراد هستند و افرادي با اصليت آسيايي، آفريقايي، ويا هندي آمريکايي کمترين خطررا دارند و بقيه افراد متوسط هستند.
همچنين يک باور گسترده از رابطه ميان عرض جغرافيايي و ام اس، با خطر افزايش ابتلا به ام اس از جنوب به شمال وجود دارد. براي مثال در يک تحليل از مطالعه سلامت پرستاران نسبت سرعت تنظيم شده براي ايالات متحده شمالي3. 5 و براي رديف وسط نسبت به رديف هاي جنوبي 2. 7 بود (اسلامي، 1374، ص2).
تصورمي شود افراد مهاجرازمنطقه با خطر بالا به منطقه با کم خطر پس از سن بلوغ خطر سابق خود را با خودشان دارند، در حالي که کساني که در دوران کودکي مهاجرت کرده اند به نظر مي رسد که خطري مرتبط با منطقه جديدي دارند که به آن مهاجرت کرده اند.
با اين حال، انجمن جهاني بين عرض جغرافيايي و خطر ابتلا به ام اس بر اساس يافته هايي از يک بررسي سيستماتيک و متا آناليز مطالعات اپيدميولوژيکي ام اس با چالش هايي مواجه مي باشد.
قرار گرفتن در معرض نور خورشيد بيشتر بين سنين 15-6 ( به طور متوسط ?? 2 تا 3 ساعت يا بيشتر در روز در تابستان در آخر هفته ها يا تعطيلات) با کاهش خطر ام اس مرتبط است.

2-3. عناصر و عاملهاي اقليمي
در بررسي و مطالعه دانسته هاي اقليمي بايد بين عنصر و عامل اقليمي تفاوت قايل شويم. دما، رطوبت، فشار و تابش خورشيد، هر کدام يک عنصر اقليمي تلقي مي شود. تلفيق و آميزه اي از اين عناصر را که معرف يک حالت فيزيکي معين در اتمسر است مانندگرما، بارش و ابرناکي، نيز يک عنصر اقليمي در نظر مي گيرند. اما عامل اقليمي عاملي است از قبيل ارتفاع، جهت و پوشش که به نحوي در فضاي مورد مطالعه تاثير داشته باشد.
گاهي يک عنصر اقليمي ميتواند عاملي براي عنصر ديگر باشد؛ مثلا دما براي رطوبت، رطوبت براي ابرناکي و ابرناکي براي تابش، عنصر اقليمي به شمار ميآيند. تشخيص کيفيت واقعي عوامل و عناصر ياد شده در سنجش يا ديدهباني، به هدف بررسي و شيوه مطالعه بستگي دارد (کاويانيو عليجاني، 1383، ص27).

2-4. تابش آفتاب
آفتاب پرتويي الکترومغناطيسي است که از خورشيد ساطع مي شود. با اينكه حداكثر شدت تابش آفتاب در قسمت پرتو قابل رويت است ولي بيش از نيمي از انرژي حرارتي خورشيد مربوط به پرتو فروقرمز است.
ابرها مقدار زيادي از پرتو خورشيد را به فضاي خارجي اتمسفر منعکس مي کتتد ؛ ولي بقيه آن به سمت زمين منتنشر مي شود که باعث گرم شدن طبيعي زمين ميشود.

2-4-1. تابش خورشيدي -آفتاب
تابش خورشيدي منبع اصلي انرژي سياره زمين و عامل اصلي کنترل حيات و آب و هوا در سطح زمين به شمار ميرود. انرژي خورشيد، با کنترل حرارت سطح زمين پراکندگي زمان و مکاني رطوبت و فشار را نيز تعيين مي کند. بنابراين، بررسي همه جانبه آن براي درک آب و هواي کره زمين ضروري است(کاوياني و عليجاني، 1383، ص 57).

2-4-2. عوامل موثر در تابش خورشيدي
مقدار کل انرژي خورشيدي که در مدتي معيني، به يک سطح مشخص مي رسد تحت تاثير چهار عامل تغيير مي کند که عبارتند از مقدار انرژي تابشي گسيل شده از خورشيد، فاصله خورشيد تا زمين، ارتفاع خورشيد (يا زاويه تابش خورشيد) و سرانجام، مدت تابش(کاوياني و عليجاني، 1383، ص 61).

2-4-3. مقدار انرژي تابش خورشيدي
در نتيجه فعاليتهاي دورهاي معين، لکههاي تيره رنگي بر سطح خورشيد ظاهر مي شود و پرتوافکني آن را هرچند ناچيز، تغيير مي دهد. لکه هاي خورشيدي اصولا هر 11 سال يک بار ظاهر مي شود و در نتيجه، ارسال انرژي تابشي خورشيد نيز دستخوش تغيير قرار مي گيرد (کاوياني و عليجاني، 1383، ص 62).
2-4-4. فاصله خورشيد تا زمين
زمين در گردش انتقالي خود به دور خورشيد، مداري بيضي شکل را ميپيمايد که خورشيد در يکي از کانونهاي آن قرار دارد(کاوياني و عليجاني، 1383، ص 62).

2-4-5. ارتفاع خورشيد
ارتفاع خورشيد شدت انرژي تابشي رسيده به واحد سطح را مشخص مي کند. هر قدر ارتفاع خورشيد بيشتر باشد، امواج تابش عمود تر مي تابند و مساحت کمتري در معرض تابش قرار مي گيرد؛ بنابراين، دماي توليد شده در واحد سطح بالا مي رود. عوامل مهم در تعيين ارتفاع خورشيد در يک محل عبارتند از: عرض جغرافيايي محل، فصل سال و ساعت روز(کاوياني و عليجاني، 1383، ص 63).

2-5. عوامل موثر در دما
مقداري از انرژي تابشي خورشيد توسط عوارض سطح زمين جذب شده، تبديل به انرژي حرارتي ميشود. اين انرژي، به شکل دما يا درجه حرارت جلوه ميکند.
در بين عناصر اقليمي مختلف، دما و همچنين بارش اهميت خاصي دارند. گرچه اصليترين عامل ايجاد دما، انرژي حاصل از جذب تابش کوتاه خورشيدي در سطح زمين است.
عوامل ديگري نيز در چگونگي دماي مناطق مختلف سطح زمين تعيين کنندهاند که عبارتند از:
1-شرايط تابشي و ارتباط آنها با عوارض سطح زمين؛
2-هدايت گرمايي در قشر فوقاني سطح زمين؛
3-ارتفاع از سطح زمين؛
4-ناهمواري و جهت آفتابگري؛
5-جابه جايي افقي و عمودي هوا؛
6-ابرناکي؛
7-جريانهاي اقيانوسي(کاوياني و عليجاني، 1383، ص 112).
2-6. دماي هوا
مقدار انرژي خورشيدي تابيده شده به هر نقطه از سطح زمين در طول سال، به شدت و دوام تابش آفتاب در آن منطقه بستگي دارد و ميزان گرما و سرماي سطح زمين، عامل اصلي تعيين کننده درجه حرارت هواي بالاي آن است.
ميانگين درجه حرارت هوا بالاي خشكي در تابستان بيشتر و در زمستان كمتر از ميانگين درجه حرارت هواي بالاي درياست.
ارتفاع نيز در درجه حرارت موثر است در يك عرض جغرافيايي ثابت نقاطي كه در ارتفاع بيشتري قرار دارند سرد تر از مناطق پائين تر هستند.
2-7. رطوبت
رطوبت به سه حالت بخار، مايع و جامد وجود دارد. هواي صاف و معمولي رطوبت به صورت بخار است که به چشم ديده نمي شود. رطوبت موجود در ابرها به صورت قطرات آب يا بلورهاي يخ است که در شرايط خاصي، از جو تخليه مي شوند. بنابراين حالت غالب رطوبت در جو، بخار آب است (کاوياني و عليجاني، 1383، ص 206).
2-7-1. رطوبت هوا
منظور از رطوبت هوا، مقدار آبي است که به صورت بخار در هوا وجود دارد. هر چه هوا گرمتر باشد بخار آب بيشتري را در خود نگه مي دارد. حداكثر ميزان رطوبت در نواحي خط استواست كه با حركت يه طرف قطبين كاهش مي يابد.
هميشه فشار بخار لايه هوا نزديك به زمين بيشتر است به همين دليل هر نوع اختلاط هوا در سطح عمودي باعث كاهش فشار بخار در لايه هاي هواي نزديك به زمين مي شود (محمدي، 1385، ص 35).
2-8. سوابق تحقيق
اصطلاح جغرافياي پزشکي از حدود يک قرن پيش شروع شده است و هنوز اين شاخه از جغرافيا بسيار جوان بوده و نيازمند کسب اطلاعات بيشتري مي باشد. (هوشور، 1365، صص 31 – 15).
جغرافياي پزشکي علم بررسي روابط بين پديده هاي کره زمين و پراکندگي بيماريهاست (هوشور، 1365). در خصوص تعريف و قلمرو جغرافياي پزشکي بحثها و مطالعات وسيعي صورت گرفته است (شکويي 1355، هوشور11381، 1365، هانتر2 1974، آمسترانگ3 1965، پاول4 1985، ماير5 1994، بارت6 1993، ميد و اريکسون 2000).
2-8-1. سوابق تحقيق در ايران
عضفوري (1379)، در مقالهاي تحت عنوان آسم و ساحل نشيني با بررسي که بر روي اطفال 12 تا 6 ساله ساکن در مناطق ساحلي و مرتفع انجام داد به اين نتيجه رسيد که شيوع آسم برونشيال در اطفال ساکن مناطق مرتفعتر 1200- 801 متري معادل نصف شيوع آن در اطفال ساکن مناطق ساحلي 800- 501 متري است. علاوه بر آن شدت شکايات نيز در آن گروه کمتر بوده است.
محمدي (1379)، در پژوهشي با عنوان تأثير عناصر اقليمي و آلايندههاي هواي تهران بر بيماري آسم طي سال هاي 1378- 1374 رابطه بيماري آسم با عناصر اقليمي و آلايندههاي شهر تهران را مورد بررسي قرار داد. در اين تحقيق با بکارگيري روش هاي آماري به تجزيه و تحليل ارتباط بيماري آسم با عناصر اقليمي وآلايندهها در دوره زماني مشخص شده اقدام گرديد. نتايج حاصل معنيدار بودن ارتباط بيماري آسم و افزايش آلايندهها را طي پنج سال مورد بررسي به نحو چشمگيري نشان داد.
بيگدلي (1380)، در يک بررسي در مورد رابطه عامل هاي اقليم و آلودگي هوا و تعداد مراجعه کنندگان بيماري سکته قلبي در تهران به اين نتيجه دست يافت که افزايش تعداد مراجعين به بيمارستان ها متناسب با ميزان افزايش آلاينده هايي به ويژه منو اکسيد کربن7 (CO)، دي اکسيد نيتروژن8 (NO) و دي اکسيد گوگرد (SO2) بوده است. همچنين تعداد مراجعين در فصل زمستان به دليل فراواني و تنوع اينورژن، طولاني بودن شب ها و افزايش ميزان آلودگي هوا بيشتر است.
صداقت كردار (1380)، در تحقيق خود به بررسي اثر كوهستان بر روي كيفيت هواي تهران پرداخته است. رابطه بين افزايش آلودگي هوا و مرگ و مير در افراد با سن بيشتر از 64 سال در تهران عنوان تحقيق ديگريست كه توسط مسعود يونسيان و همكاران 1380 صورت گرفته است.
حسين ياوري (1381)، در مقاله خود تحت عنوان سطوح وارونگي9 در آلودگي هاي شهر تهران آورده است که بين 73 تا 5/85 درصد ميزان آلودگي در ايستگاههاي سطح شهر تهران ناشي از وارونگي دما بوده است. از طرفي ديگر نتايج نشان داد وارونگيهاي دمايي شهر تهران متاثر از سامانه هاي فشار و تشعشع زياد سطح زمين است.
صفوي و عليجاني (1382)، تحت عنوان بررسي عوامل جغرافيايي در آلودگي هواي تهران داشته اند، به تهيه الگوهاي فشار موثر در آلودگي هواي تهران بر اساس نقشه هاي هواي روزهاي آلوده به روش خوشه بندي پرداختند.
حسين محمدي (1383)، در مقاله خود تحت عنوان ارتباط عناصر اقليمي و آلايند ه هاي هواي تهران با مرگ و ميرهاي ناشي از بيماريهاي قلبي (دور? مطالعاتي 1999- 2003) مي گويد که بين عناصر اقليمي همچون دما، فشار و رطوبت نسبي با فوت شدگان بيماريهاي قلبي رابطه همبستگي معني دار و قوي، بويژه اين ارتباط بين ميانگين ماهانه اين عناصر با ميانگين ماهانه تعداد فوت شدگان بيماريهاي قلبي وجود دارد. هر جا با کاهش دما و متعاقب آن با افزايش فشار روبرو بود هايم، تعداد فوت شدگان بيماريهاي قلبي نيز افزايش داشته است که افزايش تعداد فوت شدگان بيماريهاي قلبي در ماه هاي سرد سال از جمله آذر دي و بهمن که همزمان با سرد شدن هوا، افزايش فشار، کاهش تابش خورشيد و کوتاه بودن طول روز و کاهش ارتفاع لايه اينورژن همراه است و سبب افزايش غلظت مواد آلاينده و تراکم آن در فضاي محدودي از سطح زمين مي گردد از اين موضوع حکايت مي کند.
خوشحال دستجردي و همكاران (1384)، نيز در بررسي ارتباط مؤلفه هاي دما و ساعات تابش آفتاب و طول روز با ميزان خودكش يهاي دارويي در شهر اصفهان متوجه شدند كه تعداد خودكشي هاي روزانه، هفتگي، پانزده روزه، ماهانه و فصلي با متغيرهاي دما، ساعات آفتابي و طول روز همبستگي مثبت دارد؛ در اين مطالعه بيشترين ميزان خودكشي به تير ماه اختصاص داشت.
انتظاري (1384)، به مطالعه آماري و سينوپتيكي آلودگي هواي تهران پرداخته است. تحليل الگوي سينوپتيكي اينورژنهاي شديد تهران كار ديگريست كه توسط لشكري(1385) صورت گرفته است.
حيدرنيا و همکاران (1384)، با انجام تحقيقي تحت عنوان شيوع علائم آسم در ايران براساس فرا تحليل مطالعات کشوري به اين نتيجه رسيدند که شيوع علائم آسم در کشور بالاتر از ميانگين جهاني است. هم چنين شيوع علائم آسم و هزينه هاي بهداشتي، اجتماعي و اقتصادي آن در کشور رو به افزايش است. شواهد فراواني دال بر افزايش آسم و آلرژي در جهان وجود دارد. اما به دليل متدولوژي غيريکسان اين مطالعات قابل مقايسه نيستند.
محمدي (1385)، به بررسي ارتباط عناصر اقليمي و آلايندههاي تهران با مرگ و ميرهاي ناشي از بيماريهاي قلبي دوره 1999-2003 پرداخته است.
اميري (1385)، در تحقيق خود به عنوان تاثير عوامل و عناصر آب و هوايي در تشكيل آلودگي هواي تهران پرداخته است.
ميرزائي و همكاران (1388)، با بررسي يك ساله ي عوامل رواني – اجتماعي اقدام به خودكشي در استان اصفهان به اين نتيجه دست يافتند كه بالاترين ميزان خودكشي در گروه سني 24-15 سال به وقوع پيوسته، 58 درصد خودكشي ها در نيمه ي اول سال (نيمه ي گرم) رخ داده و مصرف دارو شايع ترين روش خودكشي در اين استان بوده است.
مهران لشني زند، سارا غلامرضايي (1389)، در مقاله خود تحت عنوان بررسي ارتباط متغيرهاي اقليمي و بروز حملات آسم10 منجر به بستري در بيمارستان کودکان شهر خرم آباد از سال 1379 لغايت 1387 آورده است که مقايسه نتايج حاصل از اين پژوهش با ساير تحقيقاتي که در رابطه با تأثير شرايط اقليمي بر بيماري آسم انجام شده بيانگر اين مسئله است که متغيرهاي مؤثر شرايط حرارتي محيط همچون حداقل مطلق دما و روزهاي توام با يخبندان همبستگي خوبي با حملات آسم داشته اند. اما نکته حائز اهميت نوع متغيرهاست که در تحقيقات گذشته ارتباطي بين ساعات آفتابي و تعداد روزهاي يخبندان با بيماري مورد بحث نشان داده نشده بود.
احمد مستوفي (1389)، وظيفه جغرافياي امراض را در کتاب جغرافياي عمومي خود چنين توصيف کرده است: مناطق کره زمين هر يک بر حسب شرايط طبيعي براي دريافت بعضي امراض مناسب اند و در اين نواحي پزشک با شناسايي کامل وضع آب و هوا و پستي و بلندي زمين و نوع معيشت مردم مي تواند محيط نشو و نماي مرض را معلوم دارد.
2-8-2. سوابق تحقيق در جهان
در کشور انگلستان در زمينه اثر آلودگي هوا بر تعداد موارد بستري به علت حملات حاد آسم و حملات حاد تنفسي در طي دو سال (1990-1998) تحقيقاتي انجام گرفته است، و به اين نتيجه رسيدند که در فصول پاييز و بهار ارتباطي بين SO2 و دود با بستري شدگان حملات آسم وجود ندارد. اما در زمستان ارتباط معني داري ميان SO2 و دود و بستري شدن وجود داشته است. اما در اين زمان پارامترهاي دما، فشار و رطوبت هوا حذف شده اند و همچنين بين ميانگين هفتگي SO2 با ميانگين مراجعان هفتگي به علت بيماريهاي تنفسي در پاييز و زمستان ارتباط معني داري مشاهده شده است. همچنين مشاهده مي گردد که غلظت دود مي تواند به عنوان عامل پيش بيني کننده موارد بستري آسم و بيماريهاي تنفسي شناخته شود، و افزايش هر 100 غلظت دود در فصل زمستان سبب افزايش بيش از 5 مورد از موارد بستري روزانه آسم مي‎گردد و همچنين افزايش 100 در غلظت SO2 باعث افزايش 4 مورد بستري روزانه بيماران آسم مي‎گردد.
در بارسلون اسپانيا نيز ارتباط ميان آلاينده هايي مانند SO2، NO2، O3 و دود سياه با مراجعين بيماري آسم به بيمارستان ها در طي پنج سال (1985-1989) مورد بررسي قرار گرفته است. در اين بررسي مراجعين زير 14 سال و بالاي 65 سال در نظر گرفته نشده اند. از اين بررسي چنين نتيجه گيري نمودند که غلظت دود سياه ارتباط معني داري با مراجعين اورژانس به علت آسم فقط در فصل تابستان وجود داشته است و اين ارتباط به طور قوي تري بين ميانگين سه روزه دود سياه و مراجعين مشاهده گرديده است و NO2 تنها آلاينده‎اي است که ارتباط مستقيمي با مراجعين آسم هم در تابستان وهم در زمستان داشته است و ارتباطي بين ازن و SO2 با مراجعين حمله حاد اسم وجود نداشته است.
کروويليه (1800)، براي اولين بار علايم اين بيماري توسط اين پزشک شناخته شده و تحت عنوان “بيماري خاص”معروف شد. اين بيماري تا سال 1868 ميلادي که دکتر ژان مارتين شارکو11 از بيمارستان پاريس براي آن نام رسمي”اسکلروزآن پلاک12” را براي آن داد هيچگونه نام رسمي نداشت و معني آن لکه ها يا پلاک‎هاي سفت شده مي باشد که دکتر شارکو بعد فوت مبتلايان به MS و کالبد شکافي آنها چنين يافته هايي را پيدا نمود. توضيحات دقيق و مقالاتي که توسط دکتر شارکو ارائه شد توجه پزشکان در سراسر دنيا را به اين بيماري جلب نمود و سبب شد که به عنوان يک بيماري مستقل همانند صرع يا فلج مغزي طبقه بندي شود.
جيمز کلارک (1829)، در کتاب جالب خود تحت عنوان تاثير آب و هوا در جلو گيري و در مان بخشي امراض مزمن در انگلستان منتشر ساخت که شايد يکي از عملي ترين کتابها درباره اقليم شناسي پزشکي به شمار مي آيد.
ويليام هاموند (1888)، تحقيقات گستردهاي انجام گرفت که نام مالتيپل سربران اسکلروز13 را براي اين بيماري برگزيد که بعدها اين نام کوتاهتر و تاکنون به مالتيپل اسکروز تغيير يافت (MS )که عبارت است از سخت شدگي يا تصلب متعدد.
آلفردهويلند (1892)، عنوان جغرافيايي پزشکي ابتدا بوسيله دکتر به کار برده شده است. اين دانشمند در همان سال تحقيق پر ارزشي را تحت عنوان پراکندگي جغرافيايي امراض در بريتانيا به چاپ رسانيد.
جناردهان و همکاران (2002)، و الارجي، پاتن و همکاران14 در سال 2005 نيز ارتباط معني داري بين سلامت روان و جنسيت نشان نمي دهد.
چياراوالوتي و دلاكو(2008)، حاكي از آن است كه در مبتلايان به ام اس مشكلات روان شناختي منبع اصلي ناتواني ها، آسيب هاي اجتماعي و پايين آمدن كيفيت زندگي اين افراد مي شود.
2-8-3. پيشينه تحقيق در محدوده مطالعاتي
رنجبر (1385)، با انجام تحقيقي در شهر رشت و مقايسه آمارهاي بدست آمده در سال 1381 با نتايج سال 1384 دريافت که شيوع علائم آسم در کودکان شهر رشت افزايش يافته است که ميتواند ناشي از افزايش تشخيص و آتوپي توسط پزشکان، افزايش شيوع واقعي بيماري آتوپيک و آلرژيک، افزايش تماس با آلرژي هاي خانگي يا آلايندههاي محيطي يا استفاده مناسب از روش هاي تشخيصي باشد. ولي به رغم افزايش علائم آسم يا بيماري آسم، از شدت بيماري کاسته شده بود.
رمضاني و حنيفي (1390)، در مقاله شان تحت عنوان شناخت پراکندگي جغرافيايي شيوع سرطان معده در استان گيلان آورده اند که سرطان معده در نواحي شمالي، شمال غربي و شمال شرقي استان پراکنده



قیمت: تومان


پاسخ دهید