بسمه تعالي
موضوع تحقيق:
مشاوره و ميزان موفقيت مشاوران در آموزشگاهها
( دبيرستانهاي پسرانه ناحيه سه کرج)
گردآورنده:
سال 84
فهرست مطالب
– عنوان
– سپاسگزاري
– فصل اول- مبادي تحقيق Introduction
– مقدمه
1- موضوع تحقيق و تبيين أن
2- تعريف مسئله مورد پژوهش
3- هدف تحقيق
4- ضرورت تحقيق
5- محدوديتها و مشکلات تحقيق
6- واژه ها واصطلاحات تحقيق
فصل دوم- سابقه تحقيق Research -literature
الف- سابقه نظري تحقيق
ب- تعريف راهنمايي
2- انواع راهنمايي
3- راهنمايي تحصيلي
4- راهنمايي شغلي
5- راهنمايي شخصي
6- راهنمايي فردي
7- راهنمايي گروهي
8- تفاوت راهنمايي و مشاوره
9- پرونده تحصيلي – تربيتي
10- مشاوره متخصصان راهنمايي
11- مشاور موفق
12- وظايف مشاور
13- سابقه راهنمايي و مشاوره در جهان
14- سابقه راهنماي ايران
الف- تمهيد مقدمات براي اجراي برنامه راهنمايي
پ- برنامه راهنمايي قبل از انقلاب
ج- برنامه راهنمايي بعد از انقلاب
ب- سابقه علمي تحقيق
1- سابقه علمي تحقيق در جهان
روش جمع آوري اطلاعات در اين تحقيق
د- روش تحقيق
1- تعريف روش تحقيق
2- انواع روش تحقيق
3- روش اين تحقيق
– فصل سوم روش تحقيق Research Method
الف- فرضيات
ب- تعريف فرضيه
2- انواع فرضيه
3- فرضيات اين تحقيق
ب- جامعه آمار و نمونه گيري
1- تعريف جامعه آماري
2- جامعه آماري اين تحقيق
3- تعريف نمونه گيري
4- انواع نمونه گيري
5- نمونه گيري در اين تحقيق
ج- جمع آوري اطلاعات
1- تعريف روش جمع آوري اطلاعات
2- انواع روشهاي جمع آوري اطلاعات
3- روش جمع آوري اطلاعات دراين تحقيق
د- روش تحقيق
1- تعريف روش تحقيق
2- انواع روش تحقيق
3- روش اين تحقيق
فصل چهارم: تجزيه و تحليل اطلاعات Resarch Analysis
تجزيه و تحليل سئوالات 1تا 26 تستي پرسشنامه
2- تجزيه و تحليل سئوالات تشريحي پرسشنامه
فصل پنجم: نتيجه گيري Conclusion
1- نتيجه اين تحقيق
2- پيشنهادات و نظرات اصلاحي
3- خلاصه تحقيق
4- فهرست منابع
5- پيوست نمونه پرسشنامه
سپاسگزاري
تحقيق حاضر بي شک تحقيقي است از همکاري هاي صميمانه و صادقانه دوستان و همکاران فرهنگي و تعدادي از دانش آموزان عزيز و بزگوار که صادقانه و با صراحت تمام به پرسشنامه جواب دادند ابتدا قبل از هر چيز از خداوند منان و سبحان که اين توفيق را به پژوهنده داد تا اين تحقيق را به پايان خودش نزديک سازد نهايت تشکر و سپاسگزاري را دارم پس از هسته مشاوره اداره و همچنين مديران مدارسي که از ابتداي کار اين پژوهش تا پايان با راهنمائي ها و ارشاداتشان حقير را ياري رسانده اند صميمانه تشکر و قدرداني مي کنم.
از همکاران فرهنگي بخصوص مشاوران گرامي تعدادي از دبيرستانهاي مورد تحقيق که نهايت همکاري را در ارائه نظرات دانش آموزان دانشته اند کمال تشکر و قدرداني را دارم در پايان از همه افرادي که از ابتدا تا انتهاي اين پژوهش حقير را مساعدت نموده اند تشکر و قدرداني مي کنم.
پژوهنده
ضرورتهاي فرهنگي و اجتماعي مشاوره و راهنمايي نقش آن در پويايي جامعه، مردم گسترش کمي و کيفي آن در سرتاسر ايران و بهره وري مطلوب از خدمات راهنمايي نياز حياتي مدارس، خانواده ها، مراکز شغلي و تمام اقشار جامعه را به راهنمايي و نقش و جايگاه مهم آن را در جامعه مشخص مي کند. اميد داريم با بذر طراوت مشاوره و راهنمايي گلهاي شادماني و رضايت را به چهره خانواده ها و تمام اقشار ببينيم و فرزندانمان اين گلهاي پرطراوت و نسل انقلاب در تحصيل و در زندگي و درس و اهداف با رهنمودهاي مشاورين به سوي سعادت و ترفي خود در کشور گام بردارند. مشاورين بايد بتوانند شتابي در اين چرخ تعليم و تربيت کمي و کيفي آن بدهند اگرچه شغل مشاوره و راهنمايي در ايران به علت نوپا بودن اقدمهاي اوليه خود را برمي دارد و مطبوعات و رسانه ها نيز کمتر بدان مي پردازند. مشاورين برآنند که اولاً بتوانند گره گشاي معضلات جوانان و خانواده ها باشند و ثانياً در تعليم و تربيت و سازندگي و خدمات بر مردم هر چه بيشتر سهيم باشند. درسالهاي آينده مدارس، خانواده ها، و جامعه ما طعم شيرين راهنمايي را چشيده و اثر روحبخش آن را خواهند ديد.
مدارس، خانواده ها، و جامعه ما طعم شيرين راهنمايي را چشيده و اثر روحبخش آن را خواهند ديد.
اگر بخواهيم ميزان موفقيت مشاوران را از ابتدا ي شکل گيري نقش مشاوره در نظام جديد بعد از انقلاب شکوهمند اسلامي بررسي کنيم بايد به وظايف و فعاليت هاي مستمر مشاوران آشنا باشيم. که ذيل اهم وظايف اين گروه مشخص گرديده:
1- شرکت فعال در شوراهاي مدرسه و ستاد تربيتي در راستاي ارائه خدمات راهنمايي و مشاوره
2- شرکت در جلسات عمومي انجمن اولياء و مربيان و جلوگيري از کمکها و مساعدتهاي اوليه در زمينه ارائه خدمات راهنمايي و مشاوره
3- تدريس درس آشنايي با برنامه ريزي تحصيلي – شغلي و انجام وظيفه در راستاي تحقيق اهداف درس به شرح ذيل:
الف: آشناکردن دانش آموزان با نظام جديد متوسطه در رشته هاي تحصيلي و ضوابط ورود به آنها و ارتباط رشته هاي مذکور با رشته هاي دانشگاهي و بازار کار
ب: ارائه اطلاعات به دانش آموزان از طريق بازديد از محيط کار با بروشور هاي شغلي – نمايش فيلم، روزنامه ديواري و دعوت از صاحبان حرف و مشاغل جهت ايراد سخنراني
ج: آگاه کردن دانش آموزان نسبت به روشهاي علمي جمع آوري اطلاعات شغلي و آشناکردن آنان با مراکز مهارت آموزي و کاريابي
د-گردآوري اطلاعات لازم از طريق نهادهاي زيربط در زمينه امکانات، نيازمنديهاي شغلي در بخش صنعت – خدمات کشاورزي و ارائه آن به دانش آموزان و اولياء آنها
4- همکاري با کادر مدرسه در موارد زير:
الف: پيشگيري از مشکلات اخلاقي و رفتاري دانش آموزان
ب: شکوفابودن استعدادهاي دانش آموزان
5- انجام مشاوره فردي بمنظور بررسي مسائل و مشکلات تربيتي و تحصيلي آنان
6- انجام مشاوره گروهي جهت بررسي و رفع مشکلات تربيتي و تحصيلي و تعيين رشته
7- اجراي آزمونهاي خاص به نسبت موقعيت ها و موارد( هوش – استعداد- رغبت شغلي)
8- همآهنگي لازم با معاونين و دفترداران در تکميل پرونده تربيتي و تحصيلي
9- انجام پروژه مربوط به هدايت تحصيلي دانش آموزان
10- تنظيم کارت مربوط به مشکلات موردي دانش آموزان
11- ارجاع دانش آموزاني که داراي مشکلات حاد هستند به سازمانها و مراکز تخصصي زيربط
12- ارائه آمار و اطلاعات مربوط به وضعيت دانش آموزان به واحدهاي ذيربط در منطقه
13- کمک به مديران و کارکنان مدرسه جهت استفاده از کمک هاي غيرنقدي مردمي انجمنها، سازمانها، نهاد برنامه هاي موجود درمنطقه براي حل معضلات دانش آموزي
14- تکميل دفتر ثبت فعاليتها و ارائه گزارش کار به مسئولين ذيربط
15- شرکت در دوره هاي بازآموزي و سمينارها
16- تشکيل جلسات توجيهي براي والدين با توجه به ماده 4 آئيننامه هدايت
17- با توجه به ماده 15 آئين نامه هدايت تحصيلي ارائه نمودن اطلاعات کامل در مورد مسائل نظام جديد و هدايت تحصيلي به دانش آموزان و آشنانمودن آنها با توانائيها و استعدادهايشان در رابطه با انتخاب رشته تحصيلي با توجه به پرونده تربيتي تحصيلي
18- مطالعه ي دقيق کليه بخشنامه ها و دستورالعمل هاي ارسال شده مرتبط با وظايف مشاوره
فصل اول مبادي تحقيق
1- بررسي ميزان موفقيت مشاوران در دبيرستانهاي پسرانه ناحيه 4 کرج
مشاوره به معني همکاري کردن و رأي و نظر فرد متخصص و آگاه را درانجام کاري خواستن است.
مشاوره نيز همچون راهنمايي تعريف يگانه و يکساني که مورد قبول همه متخصصان باشند ندارد. و از ديدگاههاي صاحب نظران به طريق متعددي تعريف شده است. گروهي از متخصصان مشاور را ازديدگاه مدل طلبي تعريف کرده و معتقدند مشاوره فعاليتي تخصصي است که به تخشيص مشکل کنشي و ارائه درمان به آن مي انجامد از اين ديدگاه مشاور که فردي آگاه و متخصص در شناخت و حل مسائل رواني است و نقش بسيار فعال و تعيين کننده اي دارد و اوست که شکل را تشخيص مي دهد و سپس براي آن درمان ارائه مي دهد و نقش فعاليت مراجع که انساني دردمند و نيازمند به کمک است به حداقل کاهش مي يابد به اين شيوه از آزمونهاي رواني براي تشخيص مشکلات به ميزان زيادي استفاده مي شود و مهارت و صلاحيت هاي فني وتکنيکي مشاور در حل مشکلات مراجع نقش به سزايي دارد.
به نظر پاترسون(1) ( 1974) مشاور جريان کمکي تخصصي بين مراجع و مشاور است مراجع شخصاً قادر به حل مشکلات رواني خود نيستند و براي دريافت کمک به منظور حل مشکلش از مشاور که در حل مشکلات رواني مهارت دارد ياري مي طلبد. رابطه مشاوره اي که در آن مراجع احساس امنيت و اعتماد مي کند از اهميت بسزايي در حل مشکل برخوردار است در اين معني مشاور يکي از خدمات اصلي و اساسي راهنمايي محسوب مي شود و با پند و اندرزدادن به مراجع کاملاً تفاوت دارد.
به نظر آرباکل(1)(1977) در مشاوره برقراري رابطه حسنه بين مراجع و مشاور اهميت بسزايي دارد و باعث مي شود که مراجع با تجزيه و تحليل و شناخت رفتارش نحوه ايجاد رابطه صحيح با ديگران را ياد بگيرند اهداف زندگي و نکات قوت و ضعف خود را بشناسند و براساس آنها به طريقي عمل کند که نيازهايش را بطور معقولي برآورده سازد از اين رومشاوره رابطه ياري دهنده اي است که به تغيير در اعتقادات و نگرشها و نهايتاً در شيوه زندگي فرد مي انجامد. مي توان گفت که مشاوره فعاليتي تخصصي، هدفدار و پويا بين مراجع( فرد مشکل دار) و مشاور( کسي که در برقراري رابطه حسنه و حل مشکلات رواني تخصص دارد.) است که در آن مراجع در يک جو مملو از تفاهم و همدلي آزادنه و صادقانه به طرح مشکلش با مشاور مي پردازد و پس از تجزيه و تحليل موضوع و خودشناسي بيشتر و عميق تر با کمک مشاور به تصميم گيري مناسب و نهايتاً حل مشکل موفق مي شود. در مشاهده
اولاً: برقراري محيطي سرشار از امنيت و تعامل پويا بين مراجع و مشاور ضروري است. ثانياً مشاور نقش کمک دهنده و نه تحميل کننده اي برعهده دارد.
ثالثاً هدف مشاور خودشناسي بيشتر و يادگيري و تصميم گيري مناسب و قبول مسئوليت مراجع است. رابعاً مراجع از طريق مشاهده شيوه هاي انتخاب و طرح ريزي و ادامه يک زندگي معقول وموفقيت آميز را مي آموزد و در آينده خود مي تواند مشکلاتش را حل کند و براي هر مشکلي به مشاور مراجعه نکند.(1)
بعقيده پاترسون مشاوره قسمتي از برنامه راهنمايي تحصيلي است اما بخش اعظم اين برنامه را تشکيل مي دهد.(6) مشاوره هسته اصلي خدمات راهنمايي تحصيلي، حرفه اي، و سازشي است. علاوه بر آن مشاوره عالي ترين و برجسته ترين فعاليت متبحرانه براي فرد متخصص در امور راهنمايي و استخدامي است(2) .
2 – تعريف مسئله مورد پژوهش
همانطور که از موضوع تحقيق برمي آيد هدف بررسي ميزان موفيت مشاوران از چند سال اخير( از سال 1370 تاکنون) مي باشد. به دليل عدم موفقيت اين گروه در سال هاي قبل و اوايل انقلاب قصد اين است که در اين تحقيق ضمن بررسي ميزان موفقيت مشاوران علل موفقيت يا عدم موفقيت روشن گردد. از شواهد اينگونه برمي آيد که يکي از دلاليل عدم موفقيت مشاوران در سالهاي گذشته عدم رازداري مشاوران در جهت هدايت تحصيلي و شغلي و تربيتي بوده است هراس دانش آموز از مشاور از ديرباز بعنوان يکي از معضلات که منجر به تشديد فاصله مشاور و دانش آموز مي گردد شده و از طرفي تخصص ناکافي مشاوران از جمله عوامل ديگر عدم موفقيت مشاوران بوده است که درنتيجه تحقيق به روشني مسائل مزبور مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرد.
خلاصه اينکه عدم موفقيت مشاوران در اولين طرح مشاوره اي در ايران درسالهاي 1350 تا 1358 و مشکلات ناشي از مسائل تحصيلي و شغلي و تربيتي دانش آموزان، بخصوص جديدبودن طرح در دبيرستانها و ارائه مشکلات مربوط به مشاوره توسط دانش آموزان انگيزه اي بود که به تحقيق در اين خصوص بپردازيم. تا راهکاري جهت تعميق وبررسي موانع موجود توسط مسئولين گردد.
بطورکلي مي توان موانع اجراي صحيح رده مطلوب خدمات مختلف راهنمايي در کلاس ايران را به دو بخش برون سازماني و درون سازماني تقسيم کرد.
الف: موانع برون سازماني
– نگرشها و ارزشها و طرزتلقي مردم ازرشته هاي تحصيلي پيش دانشگاهي و دانشگاهي بويژه فني و حرفه اي آنها بافته نبودن نيروي انساني در بخشهاي صنعت- خدمات و کشاورزي در رده هاي مخلتف مهارت
– در دسترس نبودن فرهنگ مشاغل ايران
– گسترده نبودن ارتباطات و همآهنگي لازم بين مراکز آموزشي و پژوهشي، آموزش عالي با سازمانهاي آموزشي پيش دانشگاهي
– پراکنده بودن اطلاعات مربوط به امکانات تحصيلي و شغلي سازمانها
– کمبود نشريات و بروشورهاي تحصيلي و شغلي مربوط به سازمانها
ب: موانع درون سازماني
– عدم عرضه اطلاعات همه جانبه تحصيلي- شغلي به صورت نظام يافته به دانش آموزان
– ارتباط کم تحصيلات دبيرستاني و دانشگاهي
کمبود مؤسسات آموزشي اختصاصي و درنتيجه گرايش شديد به سوي تحصيلات دبيرستاني
محدودبودن امکانات آموزشي و پرورشي و در نتيجه آشکارشدن استعدادهاي عمومي و اختصاصي
کمبود بعضي از رشته هاي تحصيلي متوسطه در مناطق مختلف کشور و درنتيجه عدم امکان انتخاب رشته مناسب
– محدودبودن ابزار و روشهاي شناخت و هدايت دانش آموزان 1
3- هدف تحقيق
الف – آيا مشاوران نظام جديد در هدايت و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان موفق بوده اند؟
ب- آيا دانش آموزان از خدمات مشاوره اي بخوبي بهره برده اند؟
ج- آيا مشاوران د رهدايت دانش آموزان و انتخاب شغل مناسب موفق بوده اند؟
و- آيا مشاور مدارس نظام جديد تاکنون در رفع مشکلات تربيتي – عاطفي دانش آموزان موفقيتي داشته است؟
4- ضرورت تحقيق
امر راهنمايي و مشاوره درهر نظام آموزشي يک ضرورت تاريخي- اجتماعي و آموزشي است هرجا مدرسه و آموزشگاهي هست در آن مسائل و مشکلات متعدد درسي، شخصي، خانوادگي، شغلي، مالي، سازگاري، عاطفي و رواني نيز وجود دارد. بسياري از مسائل و معضلات برخاسته از بطن هر نظام آموزشي است از اين روي پرداختن بدانها و کوشش در شناخت و حل و فصل آنها همانند هر فعاليت آموزشي ديگر بوجود فرد تحصيل کرده و آزموده نياز دارد.
مشاور به يک معني تجربه کهن نسل آدمب است و از سويي مبحثي نوين است. انسان در طول قرون و اعصار دريافته است به نظام داشتن مشکل و اخذ تصميم گفتگو داشتن با يک دوست صميمي، يا يک معلم و روحاني، همسر، کشيش، يا والدين و پزشک مي تواند فکر را روشني بخشد.
اخذ تصميم را آسان کند و دلواپسي و اضطراب را تسکين دهد. آنچه در عصر کنوني تازگي دارد و تکوين و رشد مشاوره به صورت يک شغل تخصصي است تنها در نيم قرن اخير است که براي فردي ارتباط کم خانواده با مدارس ميسر گرديده تا همه عمر و انرژي خود را در نوعي از قدمت مصروف دارد که ياري و کمک تخصصي به ديگران است و مي تواند در سراسر زندگي نه تنها محل درآمد و اعاشه حيات او باشد بلکه شغل بس دلپذير است که هم به رشد و تکامل ديگري مي انجامد و هم به رشد و پيشرفت خود ا ومي افزايد.
اينک در جوامع صنعتي پيشرفته مشاوران درگير مسائل و مشکلاتي اند که پزشکان و حقوقدانان نسلهاي قبلي با آنها مواجه بوده اند در اين جوامع استانداردهاي تخصصي و برنامه هاي آموزشي گسترده براي پژوهش به امر مشاوره تعبيه شده و تعداد زيادي ازافراد جوان اين شغل را جالب و جاذب يافته اند و بسياري از مردان و زنان در مدارس اعم از ابتدايي- متوسطه و حتي دانشگاه و مدارس عالي به شغل مشاوره اشتغال دارند و مي کوشند آموزشهاي بيشتري براي مقابله با نيازمنديها ودرخواستهاي آتي فرا گيرند.2
شکي نيست که به موازات گسترش ا-جتماع و پيچيدگي نهادهاي آن مشکلاتي بروز مي کند و چيزهايي قوي ضرورت مي يابد که قبلاً نيازي بدان احساس نمي شده است مثلاً در جوامع پيچيده روابط اجتماعي سست تر مي شود و افراد همبستگي عاطفي خود که درپاره اي موارد مي تواند مشکل گشاي ناراحتيهاي روحي باشد از دست مي دهند بطوريکه خانواده هاي زيادي بدون آنکه همديگر را بشناسند و خود را در غم و شادي يکديگر شريک بدانند ناآشنا و بي خبراز يکديگر در کنار هم زندگي مي کنند. در نهاد خانواده به علت افزايش سطح گرفتاريهاي شغلي پدر و مادر و مسئوليت هر يک از افراد خانواده در امور مربوط به خود روابط افراد خانواده و علايق و وابستگي عاطفي آنها به يکديگر نيز قدرت و شدت خود را از دست مي دهد و والدين که فرصت مي کنند به درد دل فرزندان خود گوش دهند در نتيجه انتظار والدين از مدرسه و نظام تعليم و تربيت جامعه بالا مي رود و والدين بيش از پيش مي خواهند که مدرسه پاره اي از مسئوليتهاي آنها را با ارائه خدمات ويژه اي بعهده بگيرد. نکته ديگري که با توجه به ضرورت اجتماعي راهنماي مي توان اظهار داشت آن است که تحول يک اجتماع از حالت ساده به پيچيده شامل بافت اقتصادي آن جامعه نيز مي شود و اقتصاد هر جامعه از حالت بدوي و کشاورزي به حالت صنعتي و مکانيزه ميل مي کند فعاليت هاي شغلي ساده و اوليه به فعاليتهاي پيچيده تر در داخل سازمانها و کارخانجات عظيم تبديل مي شود و تقسمي کار پيش مي آيد تا تخصصي از اهميت ويژه اي برخوردار مي شود. کار با ماشين بسياري از کارهاي دستي و ساده اوليه را در خود حل مي کند و در نتيجه بسياري از افراد شغل خود را ازدست مي دهند و مجبور مي شوند به دنبال شغل جديدتر و با تخصص بيشتري باشند. انسانها در نظام اقتصادي پيچيده به شکل پيچ و مهره هاي ماشين در مي آيند و ابعاد انساني اينها مورد تهديد قرار مي گيرد و بجاي تأکيد در حرمت انسان بر توليد بيشتر و کارآيي هر چه بيشتر و بالاتر انسان تأکيد مي شود و خلاصه آنکه در نظامهاي پيچيده اقتصادي مسئله مورد توجه به حرمت انسان و خصوصيات انساني او تأکيد مي شود و خلاصه آنکه در نظامهاي پيچيده اقتصاي مسئله توجه به حرمت انسان و خصوصيات انساني او به دست فراموشي سپرده مي شود. و اين نظامها شخصيت او را مسخ مي کنند و از او يک ماشين مي سازند. لذا در داخل نظامهاي پيچيده اقتصادي لاز م است نهادي مسئوليت هدايت نسل جوان را بعهده گيرد تا در لابه لاي چرخهاي عظيم و متنوع ماشين آلات صنعتي و پيچ و خو و عاري از عواطف، مسير زندگي تحصيلي و شغلي مناسبي را انتخاب و تعقيب کند وسرانجام جاي خود را در جامعه بيابد.
دليل سومي که در ضرورت اجتماعي راهنمايي مي توان ذکر کرد تحول جوامع از حالت سنتي و ديکتاتوري به حالت دموکراسي و آزادي است. در نظامهاي سنتي و بخصوص در نظامهاي مبتني بر حکومت زر و زور و ضوابط و معيارها با آنچه که در يک جامعه آزاد و مبتني بر اصول دموکراسي وجود دارد کاملاً متفاوت است در يک جامعه آزاد و مبتني بر دموکراسي افراد ديگر حق تحميل عقايد خود را بر ديگران ندارند و به انسان آزادي انتخاب و تصميم گيري داده مي شود و فرد اجازه دارد که خودش راهگشاي مشکلات خويش و تعيين کننده جهت زندگي خود باشد و عنان زندگي خصوصي و حتي اجتماعي خويش را بدست گيرد. در جوامع آزاد و دمکرات استعداد ها را در بند نمي کنند بلکه فرصت بروز و تجلي به آنها داده مي شود و براي تکامل آنها امکانات مناسبي فراهم مي آيد. بديهي است وقتي که به فرد آزادي بدهند و هنگامي که او را تعيين کننده سرنوشت خويش بدانند و مسئله تصميم گيري را به خودش محول کنند پاسخ به او اين کمک را هم بکنند تا بهترين راه استفاده از آزادي و تعيين خط مشيء زندگي خود را به روشني بشناسد، تصميمات آگاهانه و معقولي بگيرد و آگاهانه در روند تکامل شخصي و اجتماعي خويش نقش فعالي ايفا کند.
توسعه علوم نيز زمينه اي براي اعمال راهنمايي بوجود آوره است و بخوبي خاص ضرورت آن را محسوس کرده ست تأثير توسعه علوم بر ضرروت راهنمايي و چگونگي اعمال آن رامي توان از دو نظر مورد توجه قرار داد. يکي اينکه توسعه علوم موجب پيدايش و منشاء هاي علمي بسيار متنوعي شده است و در نتيجه برمسئله تصميم گيري و انتخاب صحيح رشته تحصيلي دانش آموزان به شدت تأثير گذاشته است. بسيار از دانش آموزان نمي دانند که ماهيت اين رشته هاي علمي چيست و آيا براي آن شناخته شده اند يا نه. اينکه آيا خصوصيات شخصي آنان نظير: علايق، استعدادها، هوش و بطور کلي شخصيت آنها جوابگوي کداميک از اين رشته هاي علمي است. برانسان مسئله اي است بسيار بغرنج و نامعلوم که نياز به راهنمايي شخصي متخصصي و دلسوز را محسوس مي کند ديگر اينکه در سايه توسعه علوم رشته هايي بوجود آمده است از قبيل: شعب مختلف روانشناسي، اندازه گيري و سنجش، شعب متعدد جامعه شناسي، و غيره که با گسترش دادن سطح شناخت ما از فرد و محيط زندگي او به ما نشان مي دهند که چگونه دانش آموزان را بطور صحيح تر و مناسبتري راهنمايي کنيم.
آيا علاوه بر مطالب فوق اگر در مسئله راهنمايي قدري دقيق تر شويم مي بينيم که سابقه تاريخي راهنمايي اينقدر محدود نيست وسرآغاز آن بسي دورتر از سال 1908 ميلادي است و بعلاوه عوامل ديگري هم بر اهميت و ضرورت راهنماي تأکيد داشته اند. اصولاً وقتي که ما تاريخ و فلسفة اديان را مطالعه مي کنيم مي بينيم که راهنمايي با خلقت و مسئله آفرينش انسان درآميخته است وهمراه با افزايش انسان درهر زمان به اقتضاي ويژگي هاي آن عصر، پيغمبري را که از هر نظر به ديگران ارجح و مورد اعتماد بود ه است، مبعوث کرده است تا به مسئله خطير راهنمايي و هدايت بشر به منظور نيل به سعادت و خوشبختي بپردازد. پس مي توان گفت که مفهوم راهنمايي براي اولين بار در مذهب مطرح شده است و پيشوايان ديني اولين راهنمايان تاريخ بشري بوده اند. اعزام پيامبران يکي بعد از ديگري و نيز واگذاري نقش پيامبرا ن به ائمه و جانشينان با صلاحتيت آنان مبين آن است که راهنماييي همواره در زندگي انسانها امري لازم و ضروري بوده است و بايد بطور مستمر ادامه داشته باشد و فرد متخصص هم عامل آن باشد از اينرو راهنمايي هيچوقت از زندگي انسانها جدا نبوده است و جزء لايتجزاي زندگي آنهاست. نظر روانشناسي رشد و تکامل راهنمايي يک ضرروت حياتي است اين مسئله را مي توان از مقايسه نوزادان انسان با نوزاد حيوانات ديگر دريافت و معمولاً نوزاد اغلب حيوانات براساس غريزه عمل مي کند و رشد جسمانيش هم بسي سريعتر از نوزاد انسان است در حالي که رشد انسان بسيار کند است و اعمال و رفتارش براثر ياديگري هاي محيطي مستمر شکل مي گيرد . در نيتجه نوزاد حيوانات خيلي سريعتر خود را با محيط تطبيق مي دهد و زندگي ساده و يکنواخت خود را دنبال مي کند اما نوزادان انسان براي سازش با محيط بايد اولاً به حد کفايتي از رشد برسد و در ثاني براي هر جزء از رفتارش نيازمند يادگيري ها و راهنمائي هاي جديدترياست.
بطور خلاصه رشد انسان، فلسفه اديان و لزوم آن بر جامعه افکار انسان دوستانه، گسترش علوم و پيچيدگي جامعه و دگرگوني هاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي آن از جمله عواملي بوده اند که در پيدايش و يا گسترش راهنمائي نقش به سزايي داشته اند و راهنمايي را به مثابه امري لازم و ضروري مطرح کرده اند بنابرآنجه گفته شد مي توان عنوان کرد که تحقيق در موضوع موردنظر بي شک به دلايل زير ضرورت دارد:
1- شناخت نارسائي ها و نواقص در امر مشاوره و هدايت تحصيلي
2- چگونگي تربيت و آموزش مشاورين مجرب درامر مشاوره بخصوص در زمينه هاي تحصيلي، تربيتي،
3- دستري به اهداف از پيش تعيين شده با توجه به پيچيدگي و گسترش جوامع بشري
4- دلايل عدم موفقيت مشاوران در ارائه خدمات آموزشي و تربيتي در گذشته
5- محدوديت ها ومشکلات تحقيق
1- با توجه به اينکه طرح نظام جديد نوپاست و همچنين مشاوره و راهنمايي نيز تجربيات کافي ندارند و در هدايت تحصيلي از تخصص و تجربه کافي برخوردار نيستند.
2- همچنين دانش آموزان از نقش مشاوران و چگونگي استفاده از خدمات آنان در هدايت تحصيلي و تربيتي و شغلي آشنايي کافي ندارند لذا به نظر نمي رسد جواب دانش آموزان به سئوالات پرسشنامه همراه با آگاهي کافي صورت گرفته باشد.
3- بعضي فکر مي کنند مشاوران در مدارش نقش فرمايشي داشته وصرفاَ در تعيين رشته آن هم از ديد تحقيق بلکه براساس دستورالعملها فرمهاي هدايت تحصيلي و با توجه به نمرات درسي دانش آموزان به وظيفه منظور مي پردازند. لذا معتقدند که توصيه ها و انجام تستهاي مختلف هوش- رغبت و شخصيت نقش مهمي در انتخاب رشته تحصيلي وشغلي ندارند و در کمک رساني به دانش آموزان در انتخاب شغل کارساز نيستند .
4- علاوه بر مشکلات فوق نمي توان يکي ديگر از معضلات در اين خصوص را عدم تخصص و تجربه بعضي مشاوران در ارائه خدمات مشاوره اي در زمينه مشکلات خانوادگي و رواني دانش آموزان برشمرد بدليل موارد مطروحه دانش آموزان ممکن است با نگرش نه چندان مثبت از خدمات مشاوران در زمينه هاي تحصيلي وشغلي و رفتاري ورواني به دادن جواب پرسشنامه اقدام نموده باشد.
به دليل اينکه اين تحقيق در محدوده شهر کرج و آن هم درسطح مدارس پسرانه ناحيه سه کرج صورت گرفته تعميم نتايج به محدوده وسيعتر و کلان جاي تأمل است و بايد با احتيار بيشتر صورت گيرد و شايد تحقيقات بيشتر و جامع تري را مي طلبد و از جمله محدوديت هاي تحقيق را مي توان عدم پژوهش شبيه به موضوع حاضر در کل شهر کرج و همچنين محدوديت زماني تحقيق برشمرد.
6- واژه ها و اصطلاحات تحقيق
1- تعريف راهنمايي: راهنمايي فعاتليت هاي مستمر و منظمي است که اکز جانب شخصي آگاه انجام مي گيرد و بدان دليل فرد خصوصيات خود و عوامل محيطي را مي شناسد و مي تواند در زمينه هاي گوناگون تصميمات درست و منطقي اتخاذ کند و توانائيهاي بالقوه را شکوفا سازد.
2- مشاوره: از نظر لغوي به معني همکاري کردن و رأي ديگران را در انجام کاري خواستن است بطورکلي مشاوره تعاملي بين مراجع و مشاوران است که بدان وسيله به مراجع کمک مي شود تا س از شناخت خويش تصميمات معقول و مقبولي اتخاذ کند.(20)
3- راهنمايي تحصيل: جريان ياري دهنده و منظمي که بوسيله آن فرد در تحصيلاتش موفق شود.3
4- راهنمايي شغلي: جرياني است که فرد بدان وسيله با شناخت مشاغل متعدد و پي بردن به خصوصيات فردي، شغلي، را انتخاب و علاوه بر تأمين نيازهاي فردي براي جامعه نيز مفيد است. 4
5- انتخاب شغل: برگزيدن مناسب ترين شغل و گلچين کردن و ترجيحح دادن آنکه با خواسته ها و توانائيهاي فرد منطبق باشد
فصل دوم
سابقه تحقيق
الف: سابقه نظري تحقيق
1- تعريف اجمالي
راهنمايي به معني نشان دان راه و ارشاد و هدايت کردن است راهنمايي بصيرت فرد را در زمينه اي افزايش ميدهد و موجبات شناخت فرد و نسل او به درجات بالاتري از رشد و کمااب را ميسر مي سازد. شرتزروالتور5 (1974) راهنمايي را جريان ياري دهندهاي مي انگارد که درخودشناسي و نيز شناخت محيط فرد را ياري ميدهد. از اين ديدگاه راهنمايي بصورت يک سلسله تلاشهاي مداوم و پيوا در طول زندگي در مورد فرد اعمال مي شود هيچگاه فعاليتي لحظه اي و آني نمي باشد ديگر اينکه هدف راهنمايي کمک به فرد است تا خودش تصميم نهايي را اتخاذ کند و هيچگاه راهنما براي فرد بجاي او تصميم نمي گيرد، بلکه با ار ائه مجموعه اطلاعات لازم فرد را در تصميم گيري مناسب ياري مي دهد.
به عقيده ترکسلر6 (1975) از طريق راهنماي شناخت توانائيهاي- رغبت ها و محدوديتها براي فرد ممكن مي شود و بدان وسيله فرد قادر مي شود تصميمات معقولتر و واقعي تر اتخاذ كند تا بتواند باتوجه به اهدافش زندگي سالم و سازنده اي را سپري سازد.
به نظر پاترسون(1974) راهنمايي کمکي منظم وسنجيده است که فرد بدان وسيله به توانائيها ومحدوديتهاي خود آگاه مي شود رفتار و حالات خود را در موقعيت هاي مختلف مي شناسد و در انتخاب دروس يا رشته هاي تحصيلي مي تواند تصميم درست بگيرد و شغل مناسبي را برگزيند و در نهايت به رشد و کمال مطلوب برسد.
در نهايت مي توان گفت راهنمايي جريان کمک کننده اي است که بوسيله فعاليتهاي منظم و سازمان يافته به رشد متعادل و همه جانبه انسان مي انجامد و موجبات بهره گيري بيشتر از حداکثر توانايي هاي بالقوه فرد را درنظام آموزشي و پرورشي(رسمي و غير رسمي) فراهم مي آورد.
2- انواع راهنمايي ها
چنانچه موضوع راهنمايي موردنظر بشد بر سه نوع تحصيلي – حرفه اي و شغلي و در صورتي که روش و اجرا از نظر اينکه راهنمايي متوجه يک فرد باشد يا يک گروه ملاک تصميم قرار گيرد راهنمايي به دونوع فردي و گروهي تقسيم مي شود.
3- راهنمايي تحصيلي
مجموعه کوششها منظمي است که از طرف مدرسه جهت کمک به دانش آموزان در انتخاب واحدهاي درسي، رشته هاي تحصيلي، حل مشکلات آموزشي، و اطلاع از مقررات مدرسه و ….. صورت مي گيرد.7
راهنمايي تحصيلي انجام يک سلسله خدمات حاصل مربوط به امور تحصيلي در مدرسه است که بدان وسيله دانش آموزان بتوانند با شناخت واقعي خصوصيات خود و شرايط ورود به رشته هاي مختلف تحصيلي و واقعيات جامعه رشته تحصيلي مناسب را انتخاب کند.8
4- راهنمايي شغلي
راهنمايي شغلي جرياني است که بدان وسيله فرد با شناخت مشاغل متعدد و پي بردن به خصوصيات فردي، شغلي را برمي گزيند که علاوه بر تأمين نيازهاي فردي، براي جامعه نيز مفيد و ضروري است.
ساندرسون9 (1954)راهنمايي شغلي را جرياني پيوسته و مداوم ميداند که درآن بر تمام ابعاد شخصيت فرد تأکيد مي شود و براي کمک به انتخاب و بررسي نحوه رشد فرد، طرز تلقي ها ، احساسات و نگرانيهاي او توجه عميق مبذول مي گردد.
به نظر فرانک پارسونز10 (1909) كه بنيانگذار نهضت راهنمايي شغلي است نيز راهنماي شغلي کمک به فرد است. تا شغل مناسبي را انتخاب کند براي انجام آن آماده گردد. وبطور موفقيت آميزي به اشتغال ادامه دهد.
5- راهنمايي شخصي
در راهنمايي شخصي به فرد مشکلات عاطفي، سازشي، رواني و اجتماعي کمک مي شود چنانچه مشاور به امور غيرعادي و مرضي برخورد وظيفه او فقط ارجاع اين موارد به روانشناسان، روانپزشکان و يا متخصصين ديگر است ولي اگر مشکلات عادي باشد با استفاده از فنون و تکنيک هاي مشاوره براي رفع آنها به دانش آموزان کمک خواهد نمود.
6- راهنمايي فردي
راهنمايي درمورد يک فرد اعمال گردد.
7- راهنمايي گروهي
در مواردي که دانش آموزان دارا ي مشکلات يا رغبتهاي مشابه مي باشند و يا به اطلاعاتي در زمينه امور تحصيلي – شغلي و مقررات آموزشگاهي، محيط و نظاير آن احتياج دارند بجاي يک نفر تعدادي از دانش آموزان همزمان از خدمات راهنمايي واحد استفاده مي نمايند.
8- تفاوت راهنمايي و مشاوره
راهنمايي يا مشاوره تفاوت دارد راهنمايي مفهوم کلي و وسيعي دارد در حاليکه مشاوره خالي است و يکي از فنون اجراي راهنمايي به حساب مي آيد. از آنجايي که مشاوره مهمترين تکنيک راهنمايي است اصطلاحاً مشاوره قلب راهنمايي تلقي مي شود مشاوره همچنين مفهوم عملي تري دارد و با بهره گيري از فنوني که مراجع را در تصميم گيري مناسب ومنطقي و درنهايت در جهت به اهداف راهنمايي ياري ميدهد راهنمايي جنبه پيشگيري و مشاوره بعد درماني دارد.
9- تعريف پرونده تحصيلي – تربيتي
پرونده تحصيلي – تربييت شامل مجموعه اطلاعتي است که در طول سنوات تحصيلي با استفاده از فنون مختلف درباره دانش آموزان جمع آوري شده و مهمترين منبع کسب اطلاع براي مشاور است که بايد هميشه در دسترس وي قرار داشته باشد. هدف از تنظيم پرونده تحصيلي شناخت دانش آموزان بمنظور راهنمايي و کمک وي در مسائل شخصي،شغلي و تحصيلي مي باشد.
10- مشاور و متخصصان راهنمايي:
مشاور راهنمايي فردي است که دوره هاي تحصيلي و کارآموزي لازم را در مشاوره راهنمايي گذرانده و از نظر حرفه اي آمادگي مورد نظر را بدست آورده است. با اينکه عده اي معلم را عامل اصلي برنامه راهنمايي مي شمارند ولي نظر قابل قبول آن است که مشاور به علت اينکه وظيفه اصلي او مشاوره است و در اين زمينه تخصص و اطلاعات مورد نياز را کسب کرده قطب اصلي فعاليت هاي راهنمايي است مشاور تمام وقت در برنامه راهنمايي انجام وظيفه نموده، دانش آموزان را در حل مشکلاتي کمک مي کند که معلم نه وقت آن را دارد و نه صلاحيت علمي و تخصصي لازم را براي انجام اين کار بدست آورده است.
11- مشاور موفق
مشاور راهنمايي براي اينکه در کارش موفق گردد، بايد داراي خصوصيات شخصي معيني باشد به شرح ذيل:
حساسيت نسبت به احساس و واکنش ديگران، علاقمندي، گرمي،هوش از حد متوسط به بالا، سعه صدر، تبادل، پاکي، انصاف، حضور ذهن، بذله گويي، صميميت، رشد شخصي، فهم، هوش اجتماعي، ايمان داشتن به استعداد ديگران، خودشناسي، نزديکي و همدردي با دانش آموز، انعطاف پذيري، فصاحت سخن، واقع بيني، آزادمنشي
12- وظايف مشاور
– مسئوليت در مشاوره فردي دانش آموزا ن
– مسئوليت در مشاوره گروهي دانش آموزان
– آشنابودن با نسبت هاي هوش، استعداد و ….
– تشکيل و گسترش نظام پرونده تحصيلي براي فرد فرد دانش آموزان
ارائه اطلاعات جديد به دانش آموزان در خصوص پذيرش دانشجو در دانشگاهها و شرايط ورود
– جمع آوري اطلاعات درباره مشاغل تجاري، صنعتي و حتي کمک به دانش آموزان در انتخاب شغل توجيه نقش مشاوره و تشويق دانش آموزان جهت مراجعه به مشاور
– ارجاع دانش آموزاني که در حوزه تخصصي وي نيست به مراکز ذيصلاح
– اقدام جهت تهيه و اجراي برنامه هاي آموزشي ضمن خدمت براي کارکنان مدرسه بمنظور آشنايي بيشتر با امور مشاوره راهنمايي
– فراهم نمودن موجبات تسهيل در امر يادگيري و بروز استعداد و علايق دانش آموزان
– تشريح نقش مشاوره براي اولياء در جلسات انجمن اولياء و مربيان
13- سابقه راهنمايي و مشاوره در جهان
راهنمايي به صورت اندرزدادن، نصيحت کردن و نظائر آن در طول تاريخ تمدن بشر و بوسيله پدر و مادر پيشوايان مذهبي، وعاظ، معلمين و بسياري افراد ديگر انجام شده ومشاوره در،
در جه اول ميان روحانيون و در درجه دوم بين مشاورين طبي وحقوقي رواج داشته است ولي راهنمايي و مشاوره به معناي تخصصي امروز از اوايل قرن بيستم بتدريج معمولاً معمول گرديده و تنها در چهل، پنجاه سال اخير است گکه يک گروه مشاورين حرفه اي با تخصصي لازم مسئوليت سنگيني در زمينه راهنمايي و کمک به افراد انساني را بعهده گرفته اند.
راهنمايي با صنعتي شدن کشورها و ماشيني شدن مشاغل به صورت راهنمايي حرفه اي آغاز شده و به تدريج دامنه وسيعتري پيدا نموده، مسائل رواني، اجتماعي، تحصيلي و تربيتي را شامل گرديده است. راهنمايي حرفه اي در 1908 براي اولين بار در امريکا وسيله فرانک پارسونر با روش علمي انجام گرديده است. وي بمنظور کاريابي جوانان به تأسيس دفتر راهنماييي حرفه اي در بستن مبادرت کرد و ا ز اين رو به پدر راهنمايي مرسوم گرديد ه است. در امريکا در 1913 انجمن ملي هدايت حرفه اي بوجود آمد در پيشرفت راهنمايي مدارس تأثير زيادي داشت.
در انگلستان در قانون 1944، موضوع راهنمايي پيش بيني و در 1948 به مورد اجرا درآمد. در فرانسه تحقيقات روانشناسي بنيه 11 و پيرون12 مقدمات علمي لازم را براي صدور دستور رسمي در باب راهنمايي حرفه اي در سال 1922 فراهم آورد و در تنظيم قانون سال 1983 مقررات و آئين نامه هايي تنظيم گرديد تا در پايان دوره ابتدايي استعداد کودکان تشخيص داده شده و کودک در مسير استعدادش راهنمايي گردد. از آغاز سال 1925 مراکز راهنمايي حرفه اي در وزارت آموزش و پرروش فرانسه گسترش يافته و از 1960 ارتباط و همکاري کمل و مداومي ميان تمام موسساتي که براي ارهنمايي جوانان در مراحل مختلف عمل مي کردند بوجود آمده است و مراکز راهنمايي حرفه اي و تحصيلي با همکاري مدارس وظايف مهمي را در آموزش و پرورش فرانسه بعهده دارند.
بطورکلي اين فکر که راهنمايي يکي از وظايف اصلي مدراس مي باشد با اينکه از چندي قبل از جنگهاي بين الملل بوجود آمده بود ولي پس از جنگ اول و بخصوص بعد از جنگ دوم قوت گرفت وهمه انواع راهنمايي اعم از حرفه اي، تحصيلي و شخصي را شامل گرديد و امروزه در اغلب کشورها، در مدارس نياز به يک مشاور احساس، و اهميت مسئله راهنمايي را درک مي نمايند.
از اين مقدمه چنين برمي آيد که راهنمايي به معناي جديد در تمام کشور ها حتي امريکا که درواقع مهد آن مي باشد فکري تازه است و رو به گسترش و تکامل مي رود.
14- سابقه راهنمايي در ايران
تاريخچه راهنمايي را در ايران مي توان به سه مقطه زماني مورد مطالعه قرار داد:
الف: تهيه مقدمات براي اجراي برنامه راهنمايي
ب: برنامه راهنمايي بعد از انقلاب
الف: تهيه مقدمات براي اجراي برنامه راهنمايي
در سال 1332 با کمک وزارت کار و سازمان صنايع کشور و هيأت عمران بين المللي مرکزي براي گزينش صحيح تأسيس گرديد و اين مرکز تعدادي از کارکنان وزارتخانه هاي مختلف کشور از جمله: وزارت آموزش و پرروش، مرکز مذکور نشريات و وسايل اندازه گيري متعددي جهت انتخاب هاي استخدامي و آموزشي تهيه نمود وبعدها تحت عنوان مراکز مطالعات و راهنمايي هاي استخدامي ضميم? مؤسسه علوم اداري دانشکده حقوق گرديد.
مرکز مورد بحث براي اولين بار در ايران تستهاي رواني و معلوماتي استاندارد شده تهيه کرد و با روش علمي مسابقات انتخابي را براي سازمانها و مؤسسات گوناگون انجام داد.و اين مرکز براي اولين بار مسابقات عمومي دانشگاه را در سال 1337 بوسيله استفاده از تست برگزار نمود مرکز مطالعات و راهنمائيهاي استخدامي در سال



قیمت: تومان


پاسخ دهید