Journal of Information Technology Management د ناوری اطلاعات
دانشكدة مديريت دانشگاه تهران دورة 8، شمارة 1 بهـار 1395 ص. 214- 195

تبيين مؤلفه هاي اصلي مدل هاي كسب و كار الكترونيكي
براساس رويكرد سيستمي
ايوب محمديان1
چكيده: با توجه به تغيير و تحولات سريع فناوري هـاي اطلاعـاتي و ارتباطـاتي، كارآفرينـان و مديران مخاطره جو به شناخت و تغيير مداوم مدل كسب و كار سازمان خود نياز دارند كه پيش نياز آن شناخت مؤلفههاي مدل كسب و كار است از. ايـن رو در ايـن مقالـه از راهبـرد هـاي پژوهشـيتحليل محتوا و پيمايشي و نيز آزمون هاي آماري آنتروپي شانون، توزيـع دوجملـهاي و فريـدمناستفاده شد تا مجموعة كامل و پذيرفته شده اي از مؤلفههاي مدل هاي كسبو كـار تبيـين شـود ، به شكلي كه نخست دانش جديدي به اين حوزه افزوده شـود و دوم اينكـه مـديران سـازمانهـابه واسطة مؤلفههاي پيشنهادي بتوانند از سازمان خـود درك بهتـري بـهدسـت آورنـد و امكـانارزيابي و تغيير مدل كسب و كارشان فراهم شود. براساس نتايج به دست آمده، مدل درآمدي، مدل ارزش و مدل فعاليتها سه مؤلفة اصلي از 15 مؤلفة شناساييشده براي مـدلهـاي كسـبو كـار الكترونيكي هستند. از اين رو توجه به آنها در ارزيابي و تغيير مدل كسب وكار الزامي است.

واژه هاي كليدي: تحليل محتوا، رويكرد سيستمي ، كسـب و كـار الكترونيكـي،مؤلفـه هـاي مـدلكسب و كار.
448836-19909

1. استاديار گروه مديريت فناوري اطلاعات، دانشكدة مديريت، دانشگاه تهران، تهران، ايران
تاريخ دريافت مقاله: 17/10/1393 تاريخ پذيرش نهايي مقاله: 12/09/1394 E-mail: mohamadian@ut.ac.ir
مقدمه
پژوهش در زمينة مدل هاي كسب و كار هم در مراكز دانشگاهي و پژوهشـي و هـم شـركتهـايمشاوره اي در حال افزايش است. برخي مدل هاي كسبو كار اينترنتي را مطالعه كردهاند، گروهـي دربارة مدل هاي كسب وكار الكترونيكي يا مدلهـاي كسـبو كـار مبتنـي بـر وب و برخـي ديگـربه صورت كلي دربارة مفهوم مدل هاي كسب و كار به پـژوهش پرداختـه انـد (محمـديان، مانيـان و قاسمزاده، 2005). اما بايد در نظر داشت كه مفهـوم مـدل هـاي كسـب وكـار هـم زمـان بـا رشـدفناوري هاي اطلاعاتي و ارتباطاتي ظهور يافته است. بنابراين، اين واژهها در بيشتر پژوهشها بـهجاي يكديگر به كار رفته اند و تفاوتي ميان آنها وجود ندارد (پتلي و گياگليس، 2002). در اين مقاله هر جا صحبت از مدل هاي كسب و كار ميشود، منظور همان مدل هاي كسـب و كـار الكترونيكـي،اينترنتي يا مبتني بر وب است و تمام پژوهش هايي كه در مرور ادبيات به آن توجـه شـده اسـت، مرتبط با اين حوزه است. با توجه به فشارهاي زيادي كه امروزه از طرف سرمايهگذاران، كاركنان، مشتريان، تأمين كنندگان و دولت ها بر مديران عالي براي اسـتفاده از فنـاوري هـاي اطلاعـاتي در كسبو كار مي شود (ويل و ويتيل، 2001 ،) شركتها بايد مواردي چون تغيير در شيوة انجام كارها، روابط با عرضهكنندگان و مشتريان، شيوة تحويل محصول، شيوة بازاريابي و… را در نظـر بگيرنـد (واسلوپولو، 2001). از آنجا كه در مدل هاي كسبو كار الكترونيكي چگونگي انجام تمام موارد بالا مشخص ميشود، مي توان گفت اولين اقدام شركت ها در حركت به سمت كسب و كار الكترونيكـيبايد شناخت مدل مناسب كسب وكار الكترونيكي باشد (هاكلين و والنوفر، 2012؛ بوچر و گاسـمن، 2012). يكي از راه هاي شـناخت و تبيـين مـدل كسـب وكـار الكترونيكـي در سـازمان، شـناخت مؤلفههاي تشكيلدهندة آن است (آفو، 2014 ؛ همل، 2000؛ پترويك، كيتل و تكستن، 2001). از اين طريق شناخت و تحليل تأثيرات فناوري هاي اطلاعاتي و ارتباطي بـر هـر يـك از مؤلفـههـا به راحتي امكانپذير ميشود. از اين رو در اين مقاله به منظور تبيين مؤلفه هاي مدل هاي كسب و كار و رفع ابهام هاي آن، بهكمك راهبردهاي پژوهشي تحليل محتوا و روش تجزيهوتحليـل آنتروپـيشانون، تمام مؤلفه هاي معرفي شـده بـراي مـدل هـاي كسـب و كـار براسـاس رويكـرد سيسـتميگردآوري، طبقه بنـدي و تحليـل مـي شـو ند و سـپس بـا اجـراي پـژوهش پيمايشـي از خبرگـانصاحب نظر، مجموعهاي جامع از مؤلفههاي مدل كسب وكار متناسب با وضعيت ايران تبيين خواهد شد. براساس مدل پيشنهادشدة اين مقالـه، مـديران و كارآفرينـان مـيتواننـد مـدل كسـب و كـارالكترونيكي خود را تحليل، ارزيابي يا تغيير دهند (كاوالكانته و سريگو، 2012).
در اين مقاله ابتدا دربارة اهميت اين موضوع بحث شده است و سـپس سـابقة پـژوهشهـايگذشته مرورشده و نظر صاحبنظران مختلف بيان ميشود. در ادامه روش پژوهش اسـتفاده شـدهشرح داده مي شود، سپس مجموعه مؤلفه هاي پيشنهادي براي مدل هاي كسبو كار تشريح خواهد شد. پژوهش با معرفي روش هاي تجزيه وتحليـل ادامـه مـييابـد و سـرانجام بـا نتيجـه گيـري وپيشنهادهايي براي پژوهش هاي آتي پايان مييابد.
پيشينة پژوهش
پتلي و گياگليس (2003) با بررسي تمام پژوهش هاي اجرا شده در زمينة مدل هـاي كسـب و كـار ، چارچوبي را براي شناخت حوزه هاي پژوهشي مختلف مدل هـاي كسـب و كـار ارائـه كردنـد . ايـن چارچوب ميتواند مسير حركت را براي پژوهشگراني كه مي خواهند در اين زمينه كار كنند، تعيين كند. اين چارچوب همان طور كه در شكل 1 نشان داده شده است از دو بعد تشـكيل شـده اسـت:
بعد تازگي بيان كنندة مرزهاي دانش حوزة مد نظر است، يعني بالا بودن آن بيانك نندة آن است كه حوزة مد نظر به تازگي مطرحشده و چالش هاي مهمي را در پژوهش هاي مـدل هـاي كسـب و كـارايجاد كرده است. بعد يكپارچگي بيان كنندة درجة وابستگي حوزة مد نظر به حوزه هاي ديگر است. بنابراين، همان طور كه در شـكل1 نشـان داده شـده اسـت، حـوزة پژوهشـي مؤلفـه هـاي مـدل كسب و كار پيش نياز اجراي پژوهش در حوزه هاي ديگري همچون طبقـه بنـدي، شـيوة بازنمـايي،ارزيابي و متدولوژي هاي تغيير مدل كسب و كار است و درنتيجه پـژوهش در ايـن زمينـه اهميـت زيادي دارد.

شكل 1. چارچوبي براي ساختارمند كردن حوزه هاي پژوهشي مدل هاي كسب وكار
منبع: پتلي و گياگليس، 2003
از سويي، مطابق شكل 1 اگر فردي بخواهد در حوزة مؤلفه هاي مدل كسب و كار پژوهش كند و به دانش اين حوزه بيفزايد، بايد ابتدا تعريف مشخصي از مـدل كسـب و كـار را بپـذيرد و سـپسبراساس آن مؤلفه هاي مدل كسب و كار را تعيين كنـد . صـاحب نظـران تعـاريف متفـاوتي را بـراي مدل هاي كسبو كار ارائه دادهاند (موريس، 2006)، اما تعريف پذيرفته شده اي كه تمام تعريف هاي ديگر را نيز پوشش مي دهد اين گونه مطرح ميشود كه »شركت چه چيزي، چطور، به چه كسي و با چه مقدار عايدي بخواهد ارائه دهد« ( ضياييپور، محمديان، خوشالحان و تقيزاده، 1390).
پژوهش هاي اخير در زمينة مدل هاي كسب و كار بـر تعـاريف مـدلهـاي كسـب و كـار تمركـز كمتري داشتهاند، اما در مقابل بيشتر بـه تجزيـه و تفكيـك مـدلهـاي كسـب و كـار بـه عناصـرتجزيهناپذير (اتميك) تمركز كردهاند. در اين بخش به مرور كلي از ادبيات موجود دربارة جنبههاي مختلف اجزاي مدل هاي كسب و كار پرداخته ميشود. اين مؤلفه هـا همچنـين بـه نـامهـاي اجـزا، عناصر، كاركردها، خصيصه ها يا اركان مدلهاي كسب و كار شناخته مي شوند.
براساس نظر آلت و زيمرمن (2001) مدل كسب و كار شش مؤلفة اصلي دارد. همان طور كه در شكل 2 مشاهده مي شود چهار مؤلفة اول جزء ابعاد افقي و خاص مدل كسب و كار است و دو تـايديگر جزء ابعاد عمودي است كه بر همة مدل هاي كسب و كار اثر مي گذارند.

شكل
2
.
مؤلفه

هاي

مدل

هايكسب

و

كار

محدوديت
نيازمندي

و

ها
قانوني

و

تكنولوژيكي

هاي

تكنولوژي

قوانين

م
أ

موريت

ساختار

فر
ا
يندها

درآمدها

چشم

،
اهداف

انداز

ارائه

ارزش

شده

نقش

اداره

شكل

و

ها

تمركز

(
منطقه

صنعت

اي
،
)

مشتري

مداري

هماهنگي

سازوكار

درآمد

منابع

كسب

منطق

و

ار
ك

شكل

2

.

مؤلفه

هاي

مدل



قیمت: تومان


پاسخ دهید