DOI: http://dx.doi.org/10.22059/jitm.2016.59091
Journal of Information Technology Management د ناوری اطلاعات
دانشكدة مديريت دانشگاه تهران دورة 8، شمارة 3 پاييز 1395
ص. 620- 591

طراحي مدل حكمراني خوب الكترونيك در حوزة آموزش الكترونيك ايران
عليرضا مقدسي1، امير مانيان2، رحمت اﷲ قلي پور3، عليرضا حسن زاده4
چكيده: با وجود مدل ها و چارچوب هاي مختلفي كه دربارة حكمراني خـوب الكترونيـك وجـوددارد، تا كنون مدل جامعي ابعاد چندگانة حكمراني خوب الكترونيك در حوزة آموزش الكترونيك را به صورت يكپارچه، جامع، فرايندي و سيستمي بررسي نكرده اسـت . در ايـن مقالـه بـه منظـورتبيين فرايند حكمراني خوب الكترونيك، ضمن مـرور سيسـتماتيك ادبيـات و پيشـينة تحقيـق، به كمك روش شناسي فراتركيب كلية عومل شناسايي شدند؛ سپس براساس روش شناسي نظريـةبرخاسته از داده ها و رويكرد پارادايمي اشتراس و كوربين به كدگذاري بـاز، محـوري و انتخـابياقدام شد. در ادامه بهكمك روش پيمايش، ميزان اهميت و اولويت هر يك از عوامل پيشـنهاديتعيين شد و اين پژوهش را در زمينه هاي روش شناسي تحقيق و نتايج به دست آمده و در نهايـت مدل پيشنهادشده، صاحب نوآوري هايي كرد كه در پژوهش هاي قبلي بـه آن توجـه نشـده بـود؛ به طوري كه مدل پيشنهادي پژوهش ضمن برطرف كـردن كمبودهـاي تحقيقـات گذشـته، ايـنامكان را براي بخش هاي دولتي، خصوصي و نهادهاي مدني فراهم مـي كنـد تـا فراينـد ايجـادحكمراني خوب الكترونيك را به عنوان فرايندي پويا در نظر بگيرند.
واژه هاي كليدي: آموزش الكترونيك ، حكمراني الكترونيك، حكمراني، حكمراني خوب، حكمرانـيخوب الكترونيك.

استاديار مديريت سيستم، دانشكدة علوم اداري، دانشگاه بينالمللي امام رضا (ع)، ايران
دانشيار مديريت سيستم، دانشكدة مديريت، دانشگاه تهران، ايران
دانشيار مديريت دولتي، دانشكدة مديريت، دانشگاه تهران، ايران
دانشيار مديريت فناوري اطلاعات، دانشكدة مديريت و اقتصاد، دانشگاه تربيت مدرس، تهران، ايران

تاريخ دريافت مقاله: 12/02/1394 تاريخ پذيرش نهايي مقاله: 19/12/1394 نويسندة مسئول مقاله: عليرضا مقدسي
E-mail: alireza_moghaddasi@yahoo.com
مقدمه
ظهور مفه وم حك مراني خوب1، بيانكنندة نقش در حال تغيير حكومت هـا در ادارة جوامـع و تغييـرنگرش نسبت به كاركرد حكومت در جهان امروز است. در حال حاضر حتي در اقتصادهاي مبتنـيبر بازار نيز از حكومت ها انتظار مي رود كه چند وظيفة عمده از جمله حفـظ ثبـات اقتصـاد كـلان،تأمين كالاها و خدمات عمومي، توسعة زيرساخت هاي اقتصادي و فني، جلوگيري از ركـود بـازار،توسعة برابري و عدالت اجتماعي و كنترل فساد اداري و اقتصادي را بهخوبي انجام دهند. اگـر بـهاين فهرست صيانت از حقوق بشر، توسعة پايدار منابع انساني و محيط زيست را اضافه كنـيم، بـهيقين در راستاي حكمراني خوب حركت خواهيم كرد (راما، 2003). در حكمرانـي خـوب شـراكتبين سه ركن اصلي دولت، جامعة مدني و بخش خصوصي در انجام فعاليت ها وجود دارد كه گاهي فراتر از مشاركت است. شراكت يادشده سبب مي شود تا امور و مسائل عمومي به شكل صحيح تر و بهينه تري اداره شود (وان دونگ، 2008).
رشد سريع فناوري اطلاعات و ارتباطات2 در دو دهـ ة گذشـته جنبـه هـاي گونـاگون زنـدگي، كسبو كار و حكومتداري را متحول كرده است. امروزه گستردگي ب هكـارگيري ايـن فنـاوري در همة زمينه ها و آثار و نتايج آن به سادگي مشهود است. اگرچه رشـد و تكامـل سـريع فنـاوري هـا وضعيت را بهبود بخشيده، چالش هاي جديدي را نيز براي حكومت ها به وجود آورده است. دولت ها در حال حاضر با دوران جديدي مواجه اند كه در آن شهروندان با تشكيل انجمن ها و شـبكه هـايالكترونيك، سعي دارند ارزش هاي عمومي پذيرفته شدة خود را تنظيم، تبليغ و پيـاده سـازي كننـد (اوكوت اوما، 2010). به بيان ديگر، در حال حاضر نهادهاي حكومتي يا تحت فشار تغيير سـريع وهم زمان سازي خود با تغييـرات تكنولـوژيكي در جامعـهانـد يـا اينكـه از رونـد توسـعه در جامعـهعقب افتاده و سبب تفاوت گفتمان دولت و مردم شده اند. در صورت وقوع حالت دوم، عواقـب ايـنامر شكاف بين دولت و مردم و در نهايت از دستدادن مقبوليت دولـت در درازمـدت خواهـد بـود (لايل، 1999). از سوي ديگر، دولت ها در كشورهاي در حال توسعه بـه طـور معمـول پرهزينـه وكم كار هستند و به اندازة كافي پاسخ گوي جامعه نيستند. برنامـه هـاي موسـوم بـه »برنامـه هـايحكمراني خوب«3 بهمنظور پاسخگويي به ايـن مشـكلات طراحـي شـده انـد و در جامعـة جهـاني به عنوان پيش شرط هاي توسعه، رشد اقتصـادي پايـدار و مسـاوات و عـدالت در جامعـه، پذيرفتـهشده اند. در اين موقعيت بايد گفت كه حكمراني الكترونيك مسير دسـتيابي بـه حكمرانـي خـوببراي توسعه است كه به واسطة پيشرفت هاي فناوري ارتباطات و اطلاعات هموار شده است (استوز
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Good Governance
Information Technology Technology (ICT)
Good Governance Plans
و جانوسكي، 2013). گفتني است كه در حقيقت، حكمراني الكترونيـك در قلـب دو تغييـر عمـدة جهاني انقلاب اطلاعـاتي و انقـلاب حكمرانـي جـاي دارد كـه هـر دوي ايـن تغييـرات در حـالدگرگون كردن روش حركت جامعه و روش حكومت بر آن هستند.
هدف راهبردي حكمراني خوب الكترونيك، تأمين و تسهيل حكمراني براي همة گروه ها يعني دولت، جامعة مدني و بنگاه هاي كسب و كار است (وزارت ارتباطـات و فنـاوري اطلاعـات (هنـد )1، 2010). درمجمـوع، ه دف از حكمران ي خ وب الكتروني ك، اف زايش س ادگي، اخ لاق م داري، پاسخ گويي، مسئوليت پذيري و شفاف كردن حكمرانـي خـوب اسـت. بنـابراين، اهـداف حكمرانـيالكترونيك شبيه به اهداف حكمراني خوب است (پرياكاروپان، 2010).
پيشينة نظري پژوهش
در بخش مرور ادبيات موضوع، پس از بررسـي مفـاهيم حكمرانـي، حكمرانـي خـوب، حكمرانـيالكترونيك و حكمراني خوب الكترونيك، مهم ترين مؤلفه ها و ابعاد حكمرانـي خـوب الكترونيـكمعرفي مي شوند.
حكمراني: حكمراني تركيبي از سنتها (قواعد و آداب و رسوم)، نهادها و فراينـدهايي اسـت كـهتعيين مي كنند چگونه قدرت بايد اعمال شود، چگونه شهروندان حق مشاركت و اعتراض دارنـد وچگونه تصميم ها در زمينة مباحث عمومي به كار گرفته مي شوند (اسـميت و پوليتوسـكي، 2008). حكمراني فرايندي است كه از آن طريق مؤسس هها، كسب و كارها و گروههاي شـهروندي علا يـق خود را بيان مي كنند، دربارة حقوق و تعهدهاي خود اعمال نظر كرده و تفاوت هاي خود را تعـديل مي كنند (هيرست، 2000: 15).
حكمراني خوب: حكمراني خوب عبارتي است كه از دهة 1980 وارد ادبيات توسعه شـده اسـت.
بانك جهاني نخستين مرجعي است كه در اين زمينه به طرح مباحثي پرداخت و در گزارش سـال1989 آن را ارائة خدمات عمومي كارآمد، نظام قضايي قابل اعتماد و نظام اداري پاسخ گو تعريـفكرد (پراوين، 2008). بر پاية تعريف برنامة عمران سازمان ملل، حكمراني خوب عبارت از مديريت امور عمومي بر پايـة حاكميـت قـانون، دسـتگاه قضـايي كارآمـد و دادگـر و مشـاركت گسـتردةشهروندان در فرايند حكومتداري است (باتلر، فلر، پوپ، بارري، مورفي، 2005). حكمراني خـوبدر مؤلفه هاي سياست گذاري شفاف، علني و پيشبينـي پـذير ، نظـام اداري ملهـم از ويژگـي هـاي حرفهاي، پاسخگويي حكومت در قبال اقـدامات و جامعـة مـدني قدرتمنـد كـه در امـور عمـوميمشاركت دارد، تجسم پيدا مي كند. همة اين مؤلفـه هـا تحـت حاكميـت قـانون عمـل مـي كننـد
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. Ministry of Communication & IT
(كسكينين و كوسا، 2006). حكمرانـي خـوب، واژه اي اسـت كـه تغييـر پـارادايم نقـش دولـت وحكومت ها را بيان مي كند و زمينه را براي مشاركت يكسـان و برابـر تمـام شـهروندان در فراينـدتصميم گيري فراهم مي آورد و بيان كنندة اين واقعيت است كه حكمراني متعلق به مـردم اسـت وتوسط مردم شكل مي گيرد (مقيمي و اردكاني، 1390). حكمراني خوب مفهوم بسيار گسترده اي را دربرمي گيرد و محصول مشاركت سه نهاد دولت، جامعة مدني و بخـش خصوصـي اسـت. دولـتمحيط سياسي و حقوقي بارور، بخش خصوصي اشتغال و درآمد، و جامعة مدني نيز تعامل سياسي و اجتماعي گروه هاي فعال براي مشاركت در فعاليت هاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي را تسهيل مي كند (رولينسون، 2008). هاتر و شاه شاخص هايي مانند مشاركت شـهروندان، دولـت محـوري،توسعة اجتماعي و مديريت اقتصادي را براي حكمراني خوب معرفي كرده اند (هاتر و شاه، 2010).
كميتة ورزشي استراليا1 شاخص هاي استقلال عمل نهادها و سازمانها، شفافيت و بـازبودن نظـاماطلاعاتي و تصميمگيري، عدم تضاد منافع، كيفيت عملكرد، فرايند محوري به جاي فرد محـوري ، ارتباط دوسويه بين مسئوليت و پاسخ گويي، عملي بودن و قابل اعتمادبودن را براي نظام حكمراني خوب بر مي شمارد (كميتة ورزشي استراليا، 2011).
حكمراني الكترونيك: حكمراني الكترونيك كاربرد فناوريهاي اطلا عات و ارتباطات در بخـشعمومي با هدف بهبود ارائة اطلا عات و خدمات به مردم، ترغيب آنان به مشـاركت در فر اينـدهاي تصميمگيري و الزام دولت به پاسخ گويي بيشتر و عملكردهاي كاراتر و شفافتر است (گرونلوند و هوران، 2004). به بيان ديگر در اين فرايند، دادهها و اطلا عات بـا اسـتفاده از رسـانههـا و وسـايلارتباط جمعي مبادله مي شود و ارتباط آسان تر و مؤثرتر دولت با مردم را امكانپذير ميسازد (تـيمپروژة حكمراني الكترونيـك2، 2013). كميسـيون حقـوق بشـر سـازمان ملـل عـواملي از جملـهدموكراسي، مشاركت، برابري، مديريت زيست محيطـي و حفاظـت از محـيط زيسـت، صـيانت ازحقوق بشر، قانون محوري، ارائة خدمات مطلوب به مردم، شفافيت و پاسـخ گـويي، امنيـت، صـلح،مديريت تعارض، ارتقـاي سـطح آگـاهي شـهروندان و دولـت الكترونيـك را معيارهـاي ارزيـابيحكمراني الكترونيك معرفي كرده است (نيجكمپ و بلنكشتاين، 2009).
حكمراني خوب الكترونيك: حكمراني خوب الكترونيـك، نـوعي ابـزار الكترونيكـي اسـت كـه بهكمك فناوري اطلاعات و ارتباطات براي تأمين و تقويت حكمراني خوب بهكار مـي رود. از ايـن رو، اهداف حكمراني خوب الكترونيك به اهداف حكمراني خـوب شـبيه اسـت (كـوفمن، 2009).
حكمراني خوب الكترونيك، كاربرد فناوري هاي اطلا عـات و ارتباطـات در بخـش هـاي دولتـي و
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Australian Sports Commission
E-Governance Project Team
عمومي با هدف بهبود ارائة اطلا عات و خدمات به كلية ذي نفعان، ترغيب آنـان بـه مشـاركت درفرايندهاي تصميم گيري و الزام دولت به پاسخ گويي بيشتر و عملكردهاي كاراتر و شفاف تر اسـت (زوار و فينگر، 2010). حكمراني خـوب الكترونيـك چنـد مؤلفـة اصـلي دارد كـه عبـارت انـد از : مشاركتي بودن، اجماعمحوري، پاسخ گويي، شفافيت، مسئوليتپذيري، كارايي و اثربخشي، جامعيت و تبعيض قائل نشدن ميان شهروندان (تساوي حقـوق و جامعيـت در حكمرانـي)، قـانون محـوري(حاكميت قانون) و به كارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات (گرونلوند و هوران، 2004).
پيشينة تجربي پژوهش
پژوهش هايي كه به حكمراني خوب الكترونيك پرداخته اند به دو گروه داخلـي و خـارجي تقسـيممي شوند. نتايج بررسي هاي سوابق داخلي در جدول 1 ارائه شده است.
جدول 1. نتايج بررسي هاي سوابق داخلي در زمينة حكمراني، حكمراني خوب، حكمراني الكترونيك
ويژگي هاي روش شناختي پژوهش ويژگيهاي برجسته محقق /سال
پژوهش نام پژوهش
كيفي/ بنيادي/ توصيفي تأكيد بر شفافيت بهعنوان يكي از مؤلفه هاي حكمراني خوب فاطمه خرقهپور
(1390) شــ ف اف ي ت بهع ن وان يك ي از مــؤل ف ههــاي ح ك م ران ي م طــل وب در اســ ن اد بي ن ال م ل لي و نظام ح ق وق ي اي ران
كيفي/ بنيادي/ توصيفي/ رويكرد تفسيري تأكيد بر جنبة استراتژيك و
سياست گذاري مقولة حكمراني
خوب فرشاد عليخاني
(1388) حكمراني شايسته: الگويي اسـتراتژيك درم ديريت توس عة كش ورهاي نف تخي ز مطالع ة تطبيق ي كش ورهاي نف تخي ز صـادركنندة نفـت عضـو سـازمان اوپـك 1996 ـ 2004
كيفي/ بنيادي/ توصيفي/ رويكرد تفسيري تأكيد بر مشاركت سياسي و
پاسخ گويي به عنوان تعدادي از مؤلفه هاي حكمراني خوب اكرم حميدپور (1389) ح ك م ران ي شــ اي ســ ت ه در ق ان ون اســ اســ ي ج م ه وري اســ لام ي ايران با تــ أك ي د بر م ش ارك ت س ي اس ي و پاس خ گ وي ي
كمي/ بنيادي ـ كاربردي/ توصيفي ـ رابطه اي تأكيد بر شاخصها و مؤلفههاي ارائه شدة بانك جهاني/ رويكرد
اقتصادي پروانه سلاطين
(1390) تأث ي رح ك م ران ي خ وب ب ر رش د اق ت صـ ادي در گ روه ك شـــــ وره اي م ن ت خ ب (OECD و
(OPEC
كيفي/ بنيادي/ توصيفي/ روش نظرية برخاسته از داده ها درنظرگرفتن سه جزء ملت، دولت و نهادهاي مدني/ شناسايي عوامل چندگانهاي به عنوان مؤلفه هاي ملت سازي غزاله طاهري عطار
(1390) ال گ وي م لتســــازي در پرت وي ح ك م ران ي خ وب
كمي/ بنيادي ـ كاربردي/
توصيفي/ روش پيمايشي بررسي رابطة بين حكمراني خوب و دولت الكترونيك اعلايي اردكاني
(1390) سنجش شاخص هاي حكمرانـي خـوب ونقش دولت الكترونيك در آن
كمي/ كاربردي/ توصيفي/
روش معادلات ساختاري تأكيد بر عوامل فرهنگي و فني با
موضوع حكمراني الكترونيك فرزانه الياسي (1391) تأث ي ر عوام ل ف ره ن گ ي و ف ن ي بر ح ك م ران ي ال ك ت رون ي ك
به طورخلاصه، انتقادهاي واردشده به سوابق داخلي را مـي تـوان بـه صـورت زيـر بيـان كـرد:
هيچ يك از اين پژوهش ها از ديدگاه كاربرد فناوري اطلاعات و سيستم هاي اطلاعاتي به بررسـيموضوع حكمراني نپرداخته اند و فقط به بيان اين موضوع از ديدگاه هاي محـدود بـه حكمرانـي وحكمراني خوب كه نسبت به مقولة حكمراني الكترونيك و حكمراني خوب الكترونيك محدودتر و سنتي تر است، بسنده كرده اند و حتي جزء موارد معدود و انگشت شماري كه به مرحلة اسـتخراج وشناسايي عوامل و مؤلفه هاي موضوع حكمراني و حكمراني خوب وارد شده اند، هيچ يك در مرحلة شناسايي و ارائة چارچوب يا مدل وارد نشدهاند. نتايج بررسي هاي سوابق خارجي در جدول 2 ارائه شده است.
جدول 2. نتايج بررسي هاي سوابق خارجي در زمينة حكمراني، حكمراني خوب، حكمراني الكترونيك
محدوديت ها مزيت ها ويژگي هاي برجسته نام مدل
يا چارچوب
ناديــده گرفتــه شــدن بعضــيعوامـــل/ بـــي اطلاعـــي از بـــه كـــارگيري چـــارچوب و اجرايي شدن آن تأكيد بر جنبه هاي مختلف مـديريتاستراتژيك/ تنوع عوامل در چارچوب ارائه شده ارائه شده توسط محققان ايراني در سال 2009 . اسـتفاده از رويكـردفراتركيب / بهره گيري از رويكـردفراتنوگرافي A Foresight based
Framework for E-
Government
Strategic Planning
تأكيـ د بيشـ تر بـ ر مقولـ ة فنــاوري هــاي اطلاعــاتي وارتباطي قابليت به كارگيري در سطح شركتي و محلي/ داراي رهنمودهاي اجرايي براي هر فاز ارائه شده توسط گـروه مشـاورهاي گارتنر/ پركاربرد/ تأكيد بـر قالـبپـــارادايمي و تئوريـــك/ مـــدل چندمرحلــه اي/ داراي دو نســخة اصلي و تعديلشده و بـا خاصـيتبلوغ Gartner
بــي تـ وجهي بــه فنـ اوري اطلاعات و ارتباطات در مدل/ چارچوب نيمه يكپارچه بهــره منــدي از مــدل دموكراتيــك اجتماعي و دولت الكترونيك/ تأكيـدبر بسياري از مؤلفه هـاي حكمرانـيالكترونيك چارچوب مفهـومي سـال 2013 / روش س نتز/ چ ارچوب ارزي ابي/ چارچوب ارائة نتايج/ درنظرگرفتن ابعـــاد چهارگانـــة ســ ازماني، اقتصادي، اجتماعي و محيطي Electronic
Governance for
Sustainable
Development —
Conceptual state framework and of research
مشــكلات در بــه كــارگيري/ نداشتن رهنمودهاي اجرايـي / ارزيابي نكردن مدل مدل ايـالتي (محلـي )/ لحـاظ كـردنچهــار ســطح و جنبــه در موضــوعحكمراني الكترونيـك / جنبـة سـطحمحلي، ملي و جهـاني / كاركردهـاياســتراتژيك، قــانوني و عمليــاتي / بازيگران خصوصي، دولتي و بخـشسوم/ به كارگيري فناوري اطلاعـاتدر وضعيت هاي اطلاعـات، تعامـل وتبادل ارائه شده توسط فينگر و پكـود در ســـال 2003 / داراي رويكـــرد يكپارچــــه/ داراي چــــارچوب مفهومي New Information and Communication
Technologies
(NICTs)
ادامة جدول 2
محدوديت ها مزيت ها ويژگيهاي برجسته نام مدل
يا چارچوب
توجه و تأكيد فني و تكنيكي محدود مناسب بـراي بسـياري از كشـورها/ به كار گرفته شده توسـط بسـياري ازكشـــورها/ تأكيـــد بـــر موضـــوع استراتژي/ قابليـت بـه كـارگيري درســــطح ملــــي / درنظرگــــرفتن شــاخص هــاي بســياري در زمينــةحكمراني الكترونيك ارائه شده توسط سازمان توسعه و همكــاري اقتصــادي / داراي بعد بـين المللـي بـا دو نسـخةاصــلي و تعــديلشــده/ داراي رهنمودهــاي اجرايــي / مــدل چندمرحله اي براي پياده سـازيحكمراني الكترونيك OECD
ن اتواني در پاس خگ ويي ب ه تم ام سؤال هاي تحقيق داراي فازه اي اجراي ي/ تأكي د ب ر نيازهـــاي شـــهروندان / قابليـــت مشاركت كليـة شـهروندان در تمـاممراحل از همان فاز اول ارائه شـده توسـط كسـكينين وكوســـــا/ داراي خاصـــــيت چندمرحلــه اي و هفــت فــاز / شهروندمحور همه پرسي در حكمراني الكترونيك
اجــراي زمــانبــر/ فراينــد ســخت درياف ت عقاي د و ش نيدن صــدايشهروندان تأ كيد برگروه هاي مختلف و تركيـبنيازهــاي شــهروندان / تأكيــد بــرجنبه هاي سياسي و خط مشي گذاري و فرايندهاي سياسي ارائــه شــده توســط كارســون،هندريكس و پالمر در سالهاي 2003 و 2006/ شهروندمحور شهروندمحور حكمراني الكترونيك

به طور خلاصه، انتقادهاي واردشده به سوابق خارجي، مشكلات مربوط به مطالعات مفهومي و ارائهنكردن مدل هاي توسعه يافته با استفاده از روششناسي هاي مطالعاتي دقيق است؛ برخي ابعـادمحدودي دارند و مدلها و چارچوب هاي عملياتي ندارند؛ ابعاد درنظرگرفته پويا نيستند و براي آنها شاخصهاي كاملي لحاظ نشده است؛ برخي از آنها نمي توانند به تمام سؤال هاي پـژوهش پاسـخدهند؛ گاهي بيشتر بر مقولة فناوري هاي اطلاعـاتي و ارتبـاطي تأكيـد كـردهانـد و گـاهي توجـهمستقيمي به فناوري اطلاعات و ارتباطات در مدل نداشته اند.
اهداف پژوهش
در اين پژوهش تلاش شده است تا مدل حكمراني خوب الكترونيك در حوزة آموزش الكترونيـكدر ايران طراحي و ارائه شود. بنابراين، مهم ترين هدف يا به بياني، هدف اصلي و اساسي پـژوهش،تدوين و ارائة الگويي مناسب در زمينة حكمراني خوب الكترونيك در ايران است. بـراي دسـتيابيبه هدف اصلي يادشده، مجموعه اهداف فرعي زير تدوين شدهاند:
شناسايي و تعيين ابعاد حكمراني خـوب الكترونيـك در حـوزة آمـوزش الكترونيـك درايران؛
شناسايي دلايل و ضرورت هاي ايجاد حكمرانـي خـوب الكترونيـك در حـوزة آمـوزشالكترونيك در ايران؛
شناسايي و اولويت بندي عوامل مؤثر بر حكمراني خوب الكترونيـك در حـوزة آمـوزشالكترونيك در ايران؛ 4. شناسايي عوامـل زمينـه اي مـؤثر بـر حكمرانـي خـوب الكترونيـك در حـوزة آمـوزشالكترونيك در ايران؛
شناسايي راهبردهاي تحقق حكمراني خوب الكترونيك در حوزة آموزش الكترونيـك درايران؛
شناسـايي نتـايج و پيامـدهاي ايجـاد حكمرانـي خـوب الكترونيـك در حـوزة آمـوزش الكترونيك در ايران.
روش شناسي پژوهش
از آنجا كه اين پژوهش به دنبال درك بهتر موضوع حكمراني خوب الكترونيك در حـوزة آمـوزشالكترونيك، افزايش دانش و بررسي و مطالعات نظـري در ايـن زمينـه اسـت و قصـد دارد مـدلحكمراني خوب الكترونيك را با تأكيد بر حوزة آموزش الكترونيك در ايران طراحي و ارائه دهد، از نظر هدف، پژوهشي بنيادين محسوب مي شود. همچنين اين پژوهش از نظر گـردآوري داده هـا ازنوع تحقيقات توصيفي است؛ چراكه داده ها به صـورت طبيعـي و بـدون دسـت كـاري جمـع آوري مي شوند. افزون بر اين، براي ساخت تئوري و طراحي مدل حكمراني خـوب الكترونيـك در حـوزةآموزش الكترونيك ايران، از روش تحقيق كيفي با سه استراتژي فراتركيـب1، نظريـة برخاسـته از دادهها2 و مصاحبههاي اكتشافي كيفي3 استفاده خواهد شد.
در اين پژوهش، به دلايل زير استفادة انفرادي يا مجزاي هريك از سه روش فراتركيب، نظرية برخاسته از داده ها و مصاحبه هاي پژوهش كيفي چندان مطلوب به نظر نمي رسد:
پديدة حكمراني خوب الكتـرونيك ضمـن آنكه با مباحث رفتاري و تصميم هاي انساني عجين است، صرفاً نوعي موضوع رفتاري نيست و با مباحث فني، تكنولوژيكي و ساختاري نيز بـه شـدت ارتباط دارد؛ در حالي كه نظرية برخاسته از داده ها قابليـت بـه سـزايي در مطالعـات رفتـاري دارد . محقق در اين پژوهش با به كارگيري روش فراتركيب، ضمن كمك بـه اشـباع نظـري مفـاهيم و كدهاي استخراجشده از روش نظرية برخاسته از داده ها، كمبودهاي آن را نيز جبران كـرده اسـت .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Metasynthesies
Grounded Theory
Interview
اشتراس و كوربين نيز در مطالعات خود، بر رفت و برگشت بين متون علمي و مصـاحبه هـا تأكيـدكردند، اما آنها هنگام مراجعه به متن و استفاده از كدگذاري سه مرحله اي (باز، محوري و انتخابي) براي تحليل متون علمي و استخراج مدل نظري فرايندي از آن، به استفاده از الگوي ساختاريافته و سيستماتيكي توجهي نداشتند.
از سوي ديگر، روش فراتركيب روشي است كه تنها متون علمي را مبنا قرار مي دهد؛ در واقـع نظر مصاحبهشوندگان در جلسه هاي مصاحبة اكتشافي كيف ي و ارسال پرسشنامه هـاي نظرخـواهي به شكل دلفي الكترونيك را براي پالايش مفاهيم و كدهاي استخراجي به صورت جهت دار مد نظر قرار مي دهد؛ بنابراين، استفادة تنها از روش فراتركيب نيز سبب ناديده انگاشتن بستر موضوعي اين مطالعه مي شد. از سوي ديگر، مفهوم شبكه پذيري در اين تحقيق، مفهـومي فراينـدي اسـت كـه روش فراتركيب به رغم توانايي زياد در شناسايي ابعاد و اجزاي اين پديده، قادر به مـدل كـردن آن نيست و محقق با استفاده از مزيتهاي كدگذاري سه مرحلـه اي تئـوري برخاسـته از داده هـا ايـن كمبودهاي روش فراتركيب را برطرف كرده است.
همچنين، روش مصاحبه هاي اكتشاف ي كيفي ميتواند هـم بـه عنـوان روشـي مسـتقل بـراي جمع آوري داده هاي كيفي استفاده شود و هم به عنوان روشي براي تكميل ساير روش ها، بـه ويـژه براي تطبيق داده هاي به دستآمده از روشهاي گوناگون و بررسي اعتبار داده ها به كار رود. در اين پژوهش از روش مصاحبه هاي اكتشاف ي كيف ي براي اكتساب كدهاي نهايي استخراج شده، مفاهيم و مقوله هاي كلي در مرحلة دوم، يعني بـومي سـاز ي مـدل طراحـي شـده بـراي حكمرانـ ي خـوب الكترونيك در حوزة آموزش ايران استفاده شده است.
فراتركيب شيوهاي است كه در آن نتايج گروهي از تحقيقات كيفي كنار هم گذاشته مي شود و محصول نهايي مفهوم و تفسيري جامع و نو از پديدة بررسي شـده ارائـه مـي دهـد ( سندلوسـكي، دوچرتي، امدن، 1997: 371-365؛ زيمر، 2004: 318-311). در اين پـژوهش، در روش شناسـيفراتركيب از روش هفت مرحله اي سندلوسكي و باروسو (2003 و 2007) بهره برده مي شـود. ايـنمدل براي انجام فرايند تحقيق در پژوهش هايي كه با اين روش انجام مي شوند، بيشترين استفاده را دارد. مراحل اين روش به ترتيب شامل تنظيم سؤال تحقيق، بررسي نظام مند متون، جست وجـوو انتخاب مقال ههاي مناسب، استخراج اطلاعات مقاله، تجزيه و تحليل و تركيب يافته هاي كيفي، كنترل كيفيت و ارائة يافته هاست.
روش شناسي نظرية برخاسته از داده ها، نوعي استراتژي كيفي است كه براي تدوين تئوري در مورد نوعي پديده بهصورت استقرايي، مجموعه اي سيستماتيك از رويه ها را به كار مي برد (كوربين و اشتراس، 1990: 21-3) كه از طريق آن تئوري بر مبناي مفاهيم اصلي به دست آمـده از داده هـا،شكل ميگيرد. اين استراتژي از نوعي رويكرد استقرايي بهره مي بـرد ، يعنـي رونـد شـكل گيـريتئوري در اين استراتژي حركت از جزء به كل با توجه به محور اصلي بررسي است. هـدف عمـدةآن تبيين پديده از طريق مشخص كردن عناصر كليدي مفاهيم (مفهوم ها)1، مقوله ها (طبقه هـا )2 و قضيه ها (فرضيه ها)3 و طبقه بندي روابط اين عناصر درون بستر و فرايند آن پديده است (كوربين و اشـتراس، 1990: 21-3). در اينجـا تحليـل داده هـا بـا »كدگـذاري بـاز« (شناسـايي مقولـه هـا، مشخصهها4 و ابعاد5) آغاز مي شود، با »كدگذاري محوري« (بررسي شرايط، راهبردهـا و پيامـدها ) ادامه مي يابد و با »كدگذاري انتخابي« (شكل دادن نظريه حول يك مقوله) پايان مي پذيرد. در اين پژوهش، روش هفت مرحله اي فلينت (1998) شامل گام هاي انتخاب پديدة بررسي شـده، انتخـاب بستر تحقيق، انتخاب منابع جمع آوري داده ها، رعايت اصل بيطرفي6 ضـمن افـزايش حساسـيت نظري7، نمونه گيري نظري، تحليل داده ها و ارزيابي نظرية صورت بندي شده، به كار برده مـي شـود (محمديان، 1392).
مصاحبة پژوهش كيفي، شيوهاي است كه هدف آن جمع آوري توصيف هايي دربارة جهان واقعي زندگي مصاحبهشونده در خصوص تفسير معناي پديدة بررسي شده است. به زعم واله، در مرحلة مصاحبه (نه در مرحلة تحليل)، هدف اصلي بهدست آوردن پاسخهاي كمي نيست؛ بنابراين، هدف هر نوع مصاحبة پژوهش كيفي، نگاه به موضوع پژوهش از ديدگاه مصاحبهشونده و درك چگونگي و چرايي اين منظر يا ديدگاه است (واله، 1983: 175). در اين پژوهش از مدل چهارمرحله اي تعريف مسئلة پژوهش، تدوين رهنمود مصاحبه، انتخاب مصاحبهشوندگان و تدوين رهنمود مصاحبه استفاده ميشود.
يافته هاي پژوهش
بر اساس اهداف تحقيق و مباحث روش شناسي مطرح شده، نتـايج پـژوهش در دو مرحلـة سـاختتئوري و مدل حكمراني خوب الكترونيك در حوزة آموزش الكترونيك ايـران و آزمـون تئـوري ومدل حكمراني خوب الكترونيك در حوزة آموزش الكترونيك ايران بيان مي شود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Concepts
Categories
Propositions
Properties
Dimentions
Objectivity
Theoretical Sensitivity
مرحلة نخست؛ ساخت تئوري و مدل حكمراني خوب الكترونيـك در حـوزة آمـوزشالكترونيك ايران
در اين پژوهش، به منظور ساخت تئوري يا نظرية جديد، روش تحليل و كدگذاري دادههاي كيفـياشتراس و كوربين ارائه مي شود كه رويـة نظـام منـدي بـراي كشـف مقولـه هـا، مفـاهيم و ابعـاداستخراج شده از تئوري جديد است (اشتراس و كـوربين، 1998). براسـاس ايـن كدگـذاري در دو مرحله، يعني هم براساس داده هاي به دست آمده از مطالعة پيشينة تحقيقات مرتبط (روش شناسـيفراتركيب) و هم داده هاي به دست آمده از مطالعات ميداني (روش شناسي نظرية برخاسته از داده ها و مصاحبه هاي اكتشافي كيفي)، به ساخت نظريه و ارائة مدل نظري اقـدام شـد تـا بتـوان پديـدةناشناختة حكمراني خوب الكترونيك را تشريح و تبيين كرد.
الف) روش شناسي فراتركيب
پس از تعيين سؤال هاي پژوهش، بهمنظور جستوجوي نظام مند، پيش از هر اقدام بايـد محـدودةجست وجو مشخص شود. براي اين منظور تـلاش شـد بـا بررسـي مجموعـه مقـالاتي كـه طـيسال هاي 2000 تا 2013 در مجله ها منتشر شده است، واژگان كليدي آنها انتخـاب شـوند. بـرايجست وجو، بر دو حوزة علمي »فناوري اطلاعات/ سيستمهاي اطلاعاتي« و »حكمراني، حكمراني خوب، حكمراني الكترونيك و حكمراني خوب الكترونيك« تأكيد شده است. در نتيجة جست وجـوو بررسي مجله هاي برتر منتخب و با استفاده از واژههاي كليدي مد نظر، درمجموع 275 مقالـه از مجموع مقالات تفكيك شدند؛ سپس متناسب با ماهيت اين پژوهش، معيارهاي پذيرش1 و عـدمپذيرش2 ديگري نيز براي تعيين محدودة تحقيق به منظور انتخاب يا حذف مقالات، در نظر گرفته شدند. در مرحلة چهارم عمليـات غربـالگري، بـراي بررسـي كيفيـت متـدولوژي (روش شـناختي) تحقيقي هر يك از مقالات بررسيشده، از برنامة مهارت هاي ارزيابي حياتي (CASP) استفاده شد كه طي آن براي هر مقاله بر اساس ده معيار مطرح شده، امتيازي در نظر گرفته مي شود. در نهايت نيز براساس گامهاي فرايند غربال، از مجموع 275 مقالة اوليه، 85 مقالة نهايي انتخاب شد.
در شكل 1، خلاصة فرايند طي شده براي غربال مقال هها از مجله هاي برتر منتخب، همـراه بـا نتايج هر مرحلة غربالگري به نمايش گذاشته شده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Inclusion
Exclusion

شكل 1. خلاصة نتايج جست وجو و انتخاب مقالات مناسب
براساس تحليلهاي صورت گرفته به كمك تحليل محتوا روي 85 مقالة نهايي انتخاب شـده وبا روش كدگذاري باز اشتراس و كوربين (شرايط عليّ، شرايط زمينه اي، شرايط مداخله گـر، پديـدةاصلي و ابعاد آن، اقدامات و پيامـدهاي حكمرانـي خـوب الكترونيـك)، در مجمـوع 6 مقولـه، 13 مفهوم و 43 كد نهايي براي ابعاد مدل حكمراني خوب الكترونيك، كشف و برچسب گذاري شدند.
يافته هاي اين مرحله نشان داد، در مطالعات قبلي چنين مطالعة نظام مندي انجام نگرفته و در هـريك از مطالعات، بيآنكه ابعاد چندگانة پديدة حكمراني خوب الكترونيك به صورت پويا و نظام منـددر نظر گرفته شود، فقط به جنبة خاصي از آن توجه شده است. نتـايج ايـن مرحلـه از تحقيـق درجد ول هاي 8-3 نشان داده شده است.

جدول 3. مقوله، مفهوم، كدهاي نهايي و منابع استخراج شدة مرتبط با شرايط عليّ
حكمراني خوب الكترونيك
منابع استخراج كدها كدهاي نهايي استخراجشده مفاهيم مقوله
ژئو و ديگران (2008)، باواريد (2007)، چان و ديگران (2008) تجديد ساختار

داخلي

ي
عل

شرايط

داخلي

ي

عل



قیمت: تومان


پاسخ دهید